News: Pershendetje dhe mir se erdhet tek Radioshqip Forum ne se keni ndonje veshtirsi me forumin ju lutemi te na kontaktoni ne sa me shpejt qe te shikojm dhe te rregullojm Problemet qe kemi me forum ju kerkojm ndjes dhe nje her ne se ju nuk mund te perdorni forumn per disa arsye teknike forumi eshte ne Perpunim........ Kontakto me [Master] dergo mesazh privat ose ne Stafi@Radioshqip.org

Author Topic: Historia e Popullit Shqiptar  (Read 6327 times)

Darkness

  • Guest
Historia e Popullit Shqiptar
« Reply #150 on: September 09, 2007, 08:31:21 PM »
Nn sundimin e djemve t Aleksit I, Johanit II (1118-1143) e Manuelit I Komnen (1143-1180), normant dhe bizantint bn secili nga nj prpjekje pr t kaprcyer Adriatikun. M 1149 mbreti Ruxheri II i Sicilis pushtoi Korfuzin dhe prej andej, pasi zbarkoi n steren e Epirit, vazhdoi n drejtim t Tebs e t Korintit. Por normant u detyruan t trhiqen shpejt nga kto qytete, qendra t industris s mndafshit dhe çuan n Palermo, kryeqytet i mbretris s tyre, teknologjin e prodhimit t mndafshit. Perandor Manueli I Komeni ishte i pari sovran bizantin q imitoi Justinianin duke tentuar pushtimin e Italis. M 1155 nj flot bizantine e nisur nga portet shqiptare pushtoi qytetin e Ankons. N pak koh bizantint kapn gjith vijn bregdetare nga Ankona n Taranto. Por menjher perandori bizantin u ndodh prball nj koalicioni fuqish armike, t drejtuara nga mbreti norman Guljelmi I. Edhe Venediku, aleati i vjetr i Bizantit, u rreshtua kundr tij. Shum shpejt trupat bizantine u larguan nga trevat italiane t pushtuara prej tyre.

N vitin 1185 mbreti Guljelmi I bri prpjekjen e fundit t dinastis normane t Italis pr t pushtuar territorin bizantin. Ky zbarkim i ri norman u parapri nga nj revolt e banorve t viseve t Vagenetis (Çamri) kundr pushtetit t perandorit Androniku I Komneni (1182-1185). Me nj shpejtsi t pazakont ushtrit normane pushtuan Durrsin, strategu i t cilit, Jan Vrana, paraplqeu t dorzohej. Pas Durrsit ushtrit normane u derdhn npr Rrugn Mbretrore (Egnatia) dhe mbrritn para qytetit t Selanikut. Garnizoni i kshtjells, i prbr prej lufttarsh nga Kunavija e Arbrit ua dorzoi qytetin perndimorve. Por ksaj radhe, normant nuk arritn t konsolidojn fitoret e tyre. M shum se pr merit t ushtris bizantine, ata u trhoqn pr shkak t dobsive t organizimit e t furnizimeve n vende aq t largta nga bazat e tyre. Gjithsesi, Durrsi e disa ishuj t Jonit mbetn edhe pr disa koh n zotrim t normanve. Me vdekjen e Guljelmit I n krye t Mbretris s Sicilis erdhi sovrani gjerman Henriku VI, q inauguroi sundimin e dinastis Hohenshtaufen n Italin e Jugut. Sovrant e rinj, bashk me mbretrin, trashguan nga paraardhsit e tyre norman politikn e pushtimeve lindore. Jo m kot mbreti Henriku VI Hohenshtaufen, sipas kronistit bizantin Niketa Konjati, e konsideronte veten « zot t tokave q shtrihen nga Durrsi n Selanik ».

Darkness

  • Guest
Historia e Popullit Shqiptar
« Reply #151 on: September 09, 2007, 08:32:13 PM »
2. JETA POLITIKE NË SHQIPËRI NË SHEK. XII-XIII



Principata e Arbrit

Ballafaqimi i Perandoris Bizantine me normant e Italis dhe me kryqzatat n shek. XI- XII, nxori n plan t par rolin e shqiptarve dhe t tokave shqiptare q u ndodhn n qendr t ktij ballafaqimi. Qndrimi i shqiptarve prcaktoi dukshm zhvillimin e fushatave ushtarake t Perndimit, ndaj pushteti qendror bizantin u prpoq ta mbante n ann e vet fisnikrin shqiptare, duke e joshur at me privilegje e tituj deri dhe me ofiqe t lakmueshme
n ushtrin dhe administratn bizantine. Duke filluar nga gjysma e dyt e shek. XI n burimet historike prmenden familje fisnike shqiptare, si Skurra, Arianiti, Muzaka, Topia, Meksha, Jonima, Pliti, Blinishti, Kamona, q mbanin tituj t lart bizantin. Veçanrisht n shek. XII, shum i prhapur ishte titulli sebast, q lidhet me periudhn e sundimit t dinastis Komnene e posaçrisht me at t Manuelit I (1147-1181). Luftrat e ktij perandori sa n Itali aq edhe n Ballkan, kryesisht kundr serbve t Rashs, e rritn rolin dhe peshn ushtarake t faktorit shqiptar. Fisnikt shqiptar ishin fuqizuar mjaft. Ndrkoh, ata shfrytzuan privilegjet dhe ekskusit e akorduara nga pushteti qendror, pr t rritur shkalln e autonomis s tyre. Ky proces zhvillimi politik autonom i feudalve dhe i krahinave t veçanta eci m shpejt n trevn qendrore t Arbrit, me rol strategjik e ushtarak t posaçm. N gjysmn e dyt t shek. XII ktu kishte ndodhur me siguri nj proces prqendrimi pushteti. N vitin 1166 prmendet, n fakt, nj prior Arbanensis (princ i Arbrit). S bashku me disa klerik t lart nga Arbri ky mori pjes n prurimin e kishs s re t Shn Trifonit n Kotorr. N ceremoni merrte pjes dhe « duka e komandanti » bizantin pr Dalmacin, Dioklen e pr Arbrin, Isaku. Kjo tregon se priori i Arbrit, Andrea, e njihte ende formalisht sovranitetin bizantin. Megjithat, n kt koh autonomia politiko-administrative e Arbrit ishte rritur s teprmi, siç tregojn edhe privilegjet e vitit 1153 t perandorit Manuel pr kryeqendrn e Arbrit, Krujn. Duke u nisur edhe nga marrdhniet e mira q vendosi me Papatin, perandori Manuel u tregua liberal edhe prsa u prket marrdhnieve kishtare; n kohn e tij riti katolik njohu nj prhapje t gjer jo vetm n Shqiprin e Eprme, por dhe n at Qendrore, posaçrisht n Arbr.

Kto zhvillime n Shqipri, q prkonin n nj plan m t gjer me thellimin e procesit t feudalizimit t Perandoris Bizantine, me dobsimin e pushtetit qendror dhe decentralizimin e tij, n fundin e shek. XII, çuan n krijimin e nj strukture me tipare t qarta shtetrore n trevn e Arbrit dhe n kristalizimin e nj dinastie sunduese vendase. Duke u nisur nga titulli « princ » (princeps), q papa Inocenti III i dha m 1208 njrit prej krerve t saj, Dhimitrit, kjo struktur shtetrore sht quajtur zakonisht n historiografi « Principat e Arbrit », njlloj siç sht quajtur « Despotat i Epirit », formacioni fqinj me Principatn e Arbrit, me qendr n Art, i cili kishte n krye nj despot.

Pas rnies s dinastis s Komnenve dhe me ardhjen n fronin bizantin t dinastis s dobt t Engjllorve, treva e Arbrit fitoi tiparet e nj shteti t pavarur. Themelues i tij ishte Progoni (1190-1198), pushtetin e t cilit e trashguan t bijt, Gjini (1198-1206) dhe Dhimitri (1206-1216). Dokumentet e rralla t kohs nuk thon se cils familje t Arbrit i prkisnin kta. Ka shum gjas q sundimtart e Arbrit n kaprcim t shek. XII-XIII t’i prkisnin familjes Skurra nga malsia e Tirans, ku emri Skurr ndeshet ende n toponimin dhe antroponimin e vendit. Emri i ksaj familjeje ndeshet vazhdimisht n burimet e shek. XII- XIII si ndr m kryesoret e Arbrit. Pr pozitn e lart shoqrore t saj flet edhe varri familjar i sebastit Mihal Skurra n kishn e Shn Mris s Brrarit i vitit 1201, apo varri i fisnikut tjetr nga kjo familje, Anton Skurrs, n kishn e Shn Ndout n Lezh. Pr pozitn e veçant q kjo familje kishte n shek. XII-XIII n gjirin e fisnikris shqiptare, flet dhe fakti q pinjoll t saj lidhn krushqi deri edhe me familjen perandorake bizantine. Edhe princi Dhimitr i Arbrit u martua me mbesn e perandorit bizantin Aleksi II Engjlli, Komnenn, lindur nga martesa e vajzs s ktij t fundit, Eudokis, me mbretin e Serbis, Stefan Nemanjn e Kurorzuar. Princesha Komnena, q kishte lindur jo para vitit 1191, ishte n mosh t mitur kur aty nga viti 1202, iu blatua princit Dhimitr t Arbrit, gj q n
vetvete flet pr ***akterin politik t ksaj martese. Martesa e Dhimitrit t Arbrit me Komnenn synonte edhe t normalizonte marrdhniet me Stefan Nemanjn e Serbis, i cili n vitet e fundit t shek. XII kishte mundur t pushtonte mjaft toka n Kosov e n Diokle (Gent). Nemanja e vazhdoi prparimin n thellsi t tokave shqiptare, duke marr edhe trevn e Pultit (malsia n t dy ant e lumit Drin t bashkuar) q bnte pjes n Principatn e Arbrit. Pas lidhjes familjare me Nemanjt e Serbis, Principata e Arbrit ruajti n mnyr t qndrueshme shtrirjen Drin-Shkumbin, t prfshir midis Lezhs, Durrsit, Ohrit e Dibrs.



Principata e Arbrit e arriti kohezionin e saj m t madh nn sundimin e himitrit. Nn autoritetin e tij u vun at koh edhe familje t shquara t Arbrit, siç qen Jonimt, Plitt, Shtpant, Kamonat etj.. N nj traktat paqeje t nnshkruar prej tij m 1210 me Republikn e Raguzs, Dhimitri i quan kta, sipas s drejts feudale perndimore, « njerzit e mi » (homines mei). Edhe titujt « gjykats » (iudex) apo « princ » (princeps) q i atribuohen Dhimitrit prej paps Inocenti III, flasin pr pozitn e tij t dalluar n gjirin e fisnikris s Arbrit. Ato tregojn gjithashtu se familja e princrve t Arbrit n kaprcim t shek. XII-XIII ishte e ndikuar nga kultura dhe feudalizmi perndimor. Kt e konfirmon edhe hapi i ndrmarr m 1208 nga princi Dhimitr pr t kaluar n ritin katolik, duke u lidhur me kishn katolike t Roms. Me gjith ndikimet q modelet feudale perndimore patn n organizimin dhe n ndrtimin e Principats s Arbrit, tradita bizantine mbetej ende shum e fuqishme. Vet Dhimitri paraplqente t prdorte titujt bizantin me prestigj panhypersebast apo megas arhond, ashtu si bujart e tjer mbanin titujt po bizantin sebast ose protosebast. Qendra e Principats s Arbrit ishte n qytetin e Krujs. N kohn e Dhimitrit, Principata zotronte edhe nj dalje n det, n pjesn bregdetare midis Bishtit t Palls dhe derdhjes s lumit Mat.

Darkness

  • Guest
Historia e Popullit Shqiptar
« Reply #152 on: September 09, 2007, 08:32:35 PM »
Principata e Arbrit, Dukati i Durrsit dhe Despotati i Epirit

Kryqzata IV (1204) solli nj ndryshim rrnjsor t kushteve politike n Perandorin Bizantine e posaçrisht n viset e saj perndimore.

« Traktati i ndarjes s tokave », i nnshkruar nga Venediku e fuqit e tjera pjesmarrse n Kryqzat n prag t sulmit prfundimtar mbi Konstandinopojn, parashikonte q nj pjes e mir e bregdetit shqiptar, prej Durrsit deri posht n Prevez, t kalonte nn sundimin e Venedikut. N fakt, veneciant arritn ta merrnin Durrsin dhe rrethinat e tij dhe t krijonin nj zotrim t tyre t quajtur « dukati i Durrsit ». Por n jug t tij, n temn e dikurshme bizantine t Nikopojs (Epir), veneciant nuk arritn t vendosnin pushtetin e tyre. Q n dhjetvjeçart e fundit t shek. XII nj deg e familjes perandorake bizantine t Engjllorve kishte siguruar n Epir, veçanrisht n provincn e Vagenetis (Çamri), prona t mdha toksore dhe kishte ngritur aty nj pushtet thuajse t pavarur nga Konstandinopoja. N kt mnyr, menjher pas pushtimit t Perandoris Bizantine nga kryqtart m 1204, nj pinjolli Engjllorve bizantin, Mihal Engjlli, djali i qeveritarit t dikurshm t Epirit, krijoi ktu nj zotrim t pavarur. Dokumentet e kohs e quajn kt « Despotat i Arts », sipas kryeqendrs s tij. N historiografi sht br zakon t quhet « Despotat i Epirit ». Gjat historis s tij m se dy shekullore, Despotati i Epirit e ndryshoi disa her shtrirjen e tij.
Sidoqoft, brthama e qndrueshme territoriale prfaqsohej nga shtrirja e tems s dikurshme bizantine t Nikopojs, e prkufizuar nga malet Akrokeraune (Vettims) n veri, nga gjiri i Arts (Ambrakis) n jug dhe nga rrjedhja e lumit Vjosa e vargmalet e Pindit n lindje. Deti Jon lagte krahun perndimor t Despotatit. Prveç kryeqendrs, Arts, qytete e kshtjella t tjera t rndsishme ishin Janina, Ajdonati (Paramithia), Himara, Berati, Kanina dhe pr nj far kohe (1213-1253) edhe Durrsi. Shqiptart prbnin shumicn drrmuese t popullsis s Despotatit n shtrirjen klasike t tij. Po veç shqiptarve kishte edhe popullsi vllahe, greke e sllave t vendosura kryesisht n viset e Thesalis, t Maqedonis e t Etolo- A***nanis, q u aneksuan nga despott e Epirit pas vitit 1216.

Nga pikpamja e organizimit shtetror, Despotati i Epirit ishte nj shtet bizantin. N krye t tij qndronin despott e familjes perandorake Engjlli. Kta n aktet dhe n dokumentet zyrtare t tyre shfaqen me emrin e prbr Engjll-Duka-Komnen, duke kujtuar kshtu lidhjet e Engjllorve me dinastit e tjera bizantine. Vet sundimtart e Epirit nuk u pajtuan me statusin e sundimtarit t nj province. Ata e mbanin veten pr trashgimtar t ligjshm t fronit bizantin dhe n kt kuptim e konsideronin pushtetin e tyre n Epir si nj piknisje pr t restauruar Perandorin Bizantine, duke dbuar kryqtart nga vendet bizantine.

Vitet e para t sundimit despoti Mihali I Engjlli (1204-1216) ia kushtoi konsolidimit t brendshm t shtetit t posalindur. Nuk munguan n kt koh edhe konfliktet me principatat kryqtare, t krijuara pas vitit 1204 n kufijt e Despotatit, n mbretrin lombarde t Selanikut, n dukatin e Athins dhe n Principatn frnge t Akes. Me t’u krijuar nj gjendje e qndrueshme n kufijt me kto formacione, iu vu puns pr shtrirjen e Despotatit n drejtim t veriut. N vitin 1210 Despotati i Epirit i ishte afruar s teprmi dukatit venecian t Durrsit.

Ndrkaq sundimi i Venedikut n Durrs ishte treguar i paqndrueshm. Prpjekjet pr ta shtrir juridiksionin venecian prtej qytetit kishin hasur n kundrshtimin e princit Dhimitr t Arbrit. Fisnik t Arbrit ishin tashm zotr t tokave n rrethinat e Durrsit, gj q shqetsoi jo vetm pushtetin venecian t Durrsit, por dhe kryepeshkopatn katolike t qytetit, e cila pretendonte se Dhimitri dhe njerzit e tij kishin okupuar pronat e saj. Me qllim q t ushtronte presion mbi princin e Arbrit, duka i Venedikut lidhi nj aleanc me princin e Diokles (Gents), Gjergjin, i cili zotohej ta ndihmonte Venedikun kundr Dhimitrit. Por ky ndrkaq kishte arritur t bnte pr vete papn e fuqishm Inocenti III, t cilit i premtoi konvertimin e tij, t bujarve e t popullit t tij n fen katolike.

I brejtur nga konfliktet me princin e Arbrit, Papatin e me vet kishn vendase, dukati venecian i Durrsit u tregua i pafuqishm t prballonte msymjen nga jugu t despotit t Epirit, t Mihalit I Engjlli. N vitin 1210 kufiri midis Despotatit dhe Dukatit venecian t Durrsit ishte vendosur n rrjedhjen e lumit Shkumbin. At vit duka Marin Valaresi u takua me despotin Mihal pr t biseduar lidhur me vendosjen e nj paqeje. Paqja u nnshkrua n ver t atij viti nga duka i Venedikut Pietro Xian dhe despoti Mihali I. N baz t saj njihej edhe de jure kufiri i Shkumbinit si caku verior i zotrimeve t Despotatit. Ndrkoh, despot Mihali zotohej t lejonte tregtart venecian t tregtonin lirisht, pa taksa e dogan, n tokat e tij dhe t’i mbronte ata nga shtetasit e tij, n rast konflikti me siprmarrsit venecian.
__________________

Darkness

  • Guest
Historia e Popullit Shqiptar
« Reply #153 on: September 09, 2007, 08:33:18 PM »
N muajin shtator 1210 veneciant sheshuan edhe mosmarrveshjet me kishn e Durrsit, duke vn n krye t saj venecianin Manfred. N marrveshjen q nnshkroi me dukn Pietro Xian n shtator t vitit 1210, kryepeshkopi Manfred u betua se do t’i qndronte besnik Republiks s Venedikut dhe se do t punonte q qytetart si dhe bashksia e Durrsit dhe e zonave prreth t’i bindeshin pushtetit venecian.


Megjithat, shpresat e Venedikut pr t ruajtur nj minimum pranie n Durrs dhe n rrethinat e tij, psuan goditjen e fundit m 1213, kur despot Mihali I Engjlli ia shkputi at Republiks s Shn Markut dhe e bashkoi me zotrimet e tij. Ushtria e tij prparoi thell n veri e m 1215 pushtoi Shkodrn, por shpejt u trhoq prej andej pr t’u vendosur n vijn e Durrsit.

Pushtimi jetshkurtr i Shkodrs ishte ndrmarrja e fundit ushtarake e despotit Mihali I. N rreth 10 vjet t sundimit t tij, shteti i vogl e i dobt epirot, arriti t zgjerohet duke zn pak a shum shtrirjen e temave t dikurshme bizantine t Nikopojs e t Durrsit. Prveç kryeqendrs, Arts, despot Mihali paraplqente si rezidenc t zgjedhur t tij kshtjelln e Beratit. Ende sot aty ruhen dshmi t shumta t punimeve fortifikuese e t ndrtimeve t kultit t ndrmarra n kohn e sundimit t tij. Despot Mihali I vdiq pikrisht n kshtjelln e Beratit n vitin 1216 pas nj komploti t organizuar nga njerz t afrt t tij. Pas ksaj n krye t Despotatit u vu i vllai, Teodori. Nn sundimin e tij Despotati i Epirit arriti shtrirjen e tij m t gjer. Politika e despotit t ri u orientua kryekput nga lindja dhe synoi asgjsimin e principatave latine t kryqtarve n Greqi, n Maqedoni e n Traki, rimkmbjen e Perandoris Bizantine dhe kurorzimin e tij si perandor i Bizantit. N kt kuadr fitoi rndsi t posaçme kontrolli mbi Durrsin dhe mbi boshtin e Rrugs Mbretrore (Egnatia), i
cili hapte rrugn drejt kshtjellave t Maqedonis e Selanikut dhe njhersh shkpuste lidhjet jetsore t perandoris latine t Konstandinopojs ose t mbretris lombarde t Selanikut me fuqit-mm t perndimit. Duke pasur parasysh rndsin strategjike t ktij boshti rrugor e veçanrisht t piknisjes s tij, Durrsit, mitropoliti i Korfuzit, Gjergj Bardhami, shprehej at koh se « despoti derdh pa kursim pr Durrsin para, ushtri e çdo gj tjetr, n mnyr q t mos lejohen egrsirat nga Perndimi t vn kmb n at qytet, q ai e do mbi t tjert ».

N fakt, q n fillim t sundimit t tij, Teodorit iu desh t prballonte nj prpjekje t latinve pr t shtn n dor korridorin e rrugs Egnatia. N vern e vitit 1217, perandori i ri latin i Konstandinopojs, Pier d Kurtne, n krye t nj ushtrie t nisur nga porti i Brindizit, zbarkoi n Durrs me destinacion Konstandinopojn. Pasi mori qytetin, ushtria latine e vazhdoi marshimin prgjat rrugs Egnatia n drejtim t Selanikut. Historiani bizantin Gjergj Akropoliti rrfen se despoti Teodor i kishte ngritur prit ushtris latine « n vendet e ashpra t Arbrit », diku n luginn e Shkumbinit. N betejn e zhvilluar ktu, ushtria frnge u shpartallua keq dhe vet perandori Kurtnè u zu rob. Nj kronist frng, vazhduesi i Robert Autissiodorensis, ia atribuon katastrofn e perndimorve qndrimit armiqsor t popullsis vendase (malicia indigenorum) q bashkpunoi me despotin e Epirit.
Pas ksaj fitoreje, Teodori e ripushtoi Durrsin. N qytet u prforcua sistemi i mbrojtjes dhe u kryen punime t ndryshme fortifikuese. N vitet q pasuan, Teodor Engjlli i zhvendosi veprimet luftarake n lindje. Ktu ai mori njrn pas tjetrs kshtjellat e Ohrit, t Prlepit, t Pelagonis (Manastir) etj.. Por objektivi kryesor ishte Selaniku, t cilin Teodori ua shkputi baronve lombard n vitin 1224. Ktu ai u kurorzua « perandor e autokrat i bizantinve » nga kryepeshkopi i fuqishm i Ohrit, Dhimitr Komatiani. Selaniku u b qendra e re ku u zhvendos Teodori e oborri i tij. Qeverisjen e zotrimeve shqiptare Teodori ia besoi t vllait, Konstandinit, t cilit i akordoi titullin despot. Duke ndjekur shembullin e perandorve t Bizantit, ai u shprndau tituj fisnikrie si sebastokrator, domestik i madh, protovestiar etj., bashkpuntorve t tij t afrt, midis t cilve edhe mjaft bujarve shqiptar. N administrimin e punve t « perandoris » s tij, Teodori ndihmohej nga nj « kshill i t zgjedhurve ». Nj mbshtetje t fort i jepnin politiks s tij prelatt e lart t kishs, ndaj t cilve Teodori tregoi vazhdimisht kujdes t veçant. Mitropoliti i Naupaktit, Jan Apakauku, kryepeshkopi i Korfuzit, Gjergj Bardhani, ai i Ohrit, Dhimitr Komatiani, si dhe peshkopi i Kanins ishin disa nga bashkpuntort e kshilltart m t afrt t Teodorit.

Darkness

  • Guest
Historia e Popullit Shqiptar
« Reply #154 on: September 09, 2007, 08:33:46 PM »
Pas marrjes s Selanikut, objektivi i dyt i madh mbetej pr Teodorin pushtimi i Konstandinopojs, q do t shnonte fundin e Perandoris Latine e rimkmbjen e Bizantit. Midis viteve 1225-1230 ushtrit e tij arritn suksese t mdha n Maqedonin Lindore e n Traki, ku pushtuan Adrianopojn. Por n vendin e quajtur Klokotnica, n vitin 1230, trupat e Teodorit psuan nj disfat t rnd nga ushtrit e carit bullgar, Ivani II Aseni, q ishte shqetsuar nga forcimi i shtetit epiriot e nga prparimi i Teodorit n zonn e interesave bullgar.

Lufta midis Despotatit t Epirit dhe Perandoris s Nikes pr hegjemoni n Shqipri Beteja e Klokotnics, ku vet Teodori u zu rob, goditi rnd aspiratat panbizantine t despotve t Epirit. Pasktaj, zotrimet epirote u ndan n shum pjes. N Selanik e Thesali vazhdoi t sundoj i vllai i Teodorit, Manueli. Gjith territori, prej Adrianopoje n Durrs, u pushtua nga Ivani II Aseni i Bullgaris. Cari bullgar filloi pasktaj ta quaj veten
« perandor e autokrat, zot i krahinave prej Adrianopoje n Durrs » dhe t shpalos me forc pretendimet pr Konstandinopojn e pr fronin bizantin.

Krahinat e Epirit nuk u prfshin n kufijt e rinj t mbretris bullgare. Ktu shfaqet si sundimtar Mihali II Engjlli, djali i Mihalit I. Pr 10 vjet ky punoi pr t forcuar pozitat e lkundura t Engjllorve. Rrethi i bashkpuntorve t tij u zgjerua me element t aristokracis vendase, t cilve u ishte besuar drejtimi i krahinave dhe i kshtjellave t ndryshme t despotatit. Ashtu si dhe i ati, Mihali II i ruajti lidhjet e ngushta me Beratin, Vlorn e me parin e ktyre dy qyteteve. Me qeveritarin e tyre, Jan Frngun, pinjoll i nj familjeje t vjetr fisnike vendase, despoti kishte edhe lidhje familjare.

Shthurja e Mbretris s Bullgaris, pas vdekjes s Ivanit II Aseni (1241), e lejoi Mihalin II t zgjeroj kufijt e Despotatit. Durrsi u b prsri pjes e tij, ndrkoh q kshtjella t tjera u aneksuan n Maqedoni e n Thesali. Por edhe ksaj radhe Despotati ndeshi n nj kundrshtar t fuqishm, q n at koh ishte br nj faktor i rndsishm politik n Ballkan. Kjo ishte Perandoria e Nikes, nj formacion i ngjashm me Despotatin e Epirit, q lindi pas vitit 1204 n Azin e Vogl. Luftrat me Niken prbjn fazn e dyt t rndsishme n historin e Despotatit t Epirit. Ashtu si despott e Epirit, edhe perandort e Nikes e mbanin veten pr trashgimtar t ligjshm t fronit bizantin. Marrja e Konstandinopojs e rimkmbja e Perandoris Bizantine prbnin vijn kryesore t politiks s tyre, nga ku buronte edhe armiqsia me rivalt e tyre t Epirit. Pas dobsimit t Mbretris s Bullgaris, Perandoria e Nikes fitoi eprsi n ngjarjet n Ballkan. Brenda vitit
1246 perandori i Nikes, Joan Vatatze (1222-1254), pushtoi Trakin, Maqedonin dhe qytetin e Selanikut.

Sukseset e rrufeshme t nikeasve zbuluan mangsit ushtarake e politike t shtetit epiriot. Tashm ishte dobsuar aleanca e ktij shteti me krert lokal t krahinave t ndryshme t Despotatit, n t ciln bazohej forca e tij. Politika e zbatuar nga Teodori e nga Mihali II n funksion t pushtimeve kishte goditur drejtprsdrejti format e qeverisjes n rajone t caktuara t Despotatit t Epirit me Principatn e Arbrit, e cila ishte kthyer tashm n nj shtet vasal.

Çarja midis dy aleatve t dikurshm u pa gjat konflikteve ushtarake q u zhvilluan n zonn e Maqedonis Jugperndimore midis forcave t Nikes dhe atyre t Epirit n vitin 1253. At koh princi i Arbrit, Gulami, bashk me forcat e tij, kishte zn pozicion n zonn e Kosturit pr t’u prer rrugn nikeasve q krkonin t çanin n drejtim t Devollit. Por perandori i Nikes, Jan Vatatze, arriti t trheq n ann e tij princin Gulam, q tashm ishte ftohur me Mihalin e Epirit. Premtimet joshse t perandorit t Nikes u konkretizuan
me nnshkrimin e nj traktati, q vuloste aleancn e re midis Nikes dhe Arbrit dhe q njihte autonomin e ktij t fundit.

Krahas Gulamit t Arbrit, me nikeasit u bashkuan edhe krert e Kosturit e t Devollit, t cilt gjithashtu ishin t paknaqur nga Mihali II i Epirit. N kto kushte, despoti i Epirit u detyrua t krkonte paqe, e cila u nnshkrua n Laris (1253). Mihali II hiqte dor nga kshtjellat e Maqedonis Perndimore dhe nga kshtjella e Krujs. Ksaj t fundit, perandori Jan Vatatze i njohu qysh at vit nj sr privilegjesh t rndsishme q kishin t bnin me sigurimin e pronave t fisnikve, t klerit dhe t qytetarve t saj, si dhe me heqjen e tatimeve t caktuara. T njjtat privilegje u konfirmuan pas dy vjetsh nga perandori i ri i Nikes, Teodori II Las***i (1254-1258). Ato iu konfirmuan vazhdimisht krutanve nga perandort e mvonshm t Bizantit.

Humbja e mbshtetjes q kishte patur n Principatn e Arbrit ia bri t pamundur despotit Mihal ruajtjen e zotrimit t rndsishm t Durrsit. N vitin 1256 qyteti iu dorzua perandorit t Nikes. Paqja e nnshkruar at vit midis dy rivalve sanksiononte trheqjen e Despotatit t Epirit n kufijt e tij fillestar. N viset e zbrazura nga epirott u vendos administrata e Nikes.

Darkness

  • Guest
Historia e Popullit Shqiptar
« Reply #155 on: September 09, 2007, 08:34:14 PM »
Kryengritja e shqiptarve kundr Perandoris s Nikes (1257-1258)

Vendosja e pushtetit t Nikes n viset shqiptare nuk e prmirsoi gjendjen e tyre, prkundrazi, nj administrat e rrept ushtarake e civile u vendos n trevat shqiptare, prfshir edhe Principatn e Arbrit, q kishte luajtur nj rol vendimtar n suksesin e nikeasve. N krye t saj u vu nj qeveritar bizantin, Konstandin Habaroni, i cili s bashku me qeveritart e krahinave t tjera t Shqipris e t Maqedonis, u vu nn urdhrat e
komandantit epror, pretorit Georg Akropoliti q kishte selin n Selanik.

Q t nesrmen e vendosjes s sundimit t Nikes n Shqipri filluan t duken shenjat e nj paknaqsie t thell. Kto qen m t forta n trevat e Principats s Arbrit, e cila n kundrshtim me premtimet e dhna, u privua nga çdo lloj autonomie prej regjimit nikeas. Qeveritari nikeas i Arbrit, Konstandin Habaroni, nuk ishte n gjendje t mbante nn kontroll gjendjen shprthyese, ndaj, n dimrin e vitit 1257-1258, kryekomandanti i forcave perndimore t Nikes, pretori Gjergj Akropoliti, vendosi t organizonte nj ekspedit demonstrative n Arbr. Prej Selanikut, ekspedita e drejtuar prej tij prparoi npr Kostur, Ohr, Durrs, ku Akropoliti u takua me krert dhe autoritetet e vendit. Marshimi i Akropolitit vazhdoi npr krahinat e thella t Matit e t Dibrs. Kudo ku kaloi Akropoliti u mundua t forcoj bazat e sundimit t Nikes, duke riorganizuar administratn ushtarake e civile t saj. Pas tre muajsh misioni t vshtir n zonn shprthyese t Arbrit, n shkurt t vitit 1258, Akropoliti mbrriti n Prlep. Ktu atij i erdhi lajmi se « mbar populli i arbreshve ishte hedhur n kryengritje ». Pr rrjedhoj edhe despoti Mihali II Engjlli i Epirit e prishi paqen me Niken. Vet qeveritari Nikeas i Arbrit, Konstandin Habaroni, u zu rob prej tij gjat nj prite q iu ngrit n Kanin dhe ku pati dor e fejuara e tij, Maria Frngu, kunat e despotit Mihal dhe pinjolle e familjes m t shquar t zons s Vlors n shek. XI- XIII.

Gjendja e re e detyroi Akropolitin t ndrmerrte nj fushat t vrtet ushtarake pr t shtypur kryengritjen. Goditja kryesore e nikeasve u drejtua kundr vatrs s trazirave, Arbrit. Ushtria e tyre, nn komandn e vet Akropolitit pushtoi Ohrin dhe vazhdoi marshimin drejt Durrsit. Por qndresa e kryengritsve shqiptar e detyroi Akropolitin t bnte prapaktheu n Ohr. Pasktaj, kryekomandanti nikeas u prpoq t hynte n Arbr nga ana e Dibrs, por edhe ktu ushtria e tij u rrezikua t asgjsohej nga kryengritsit, ndaj u trhoq n drejtim t Prlepit.

Ndrkaq, i inkurajuar nga kryengritja e shqiptarve, despoti Mihali II Engjll i Epirit rifilloi veprimet luftarake n Maqedoni. Ushtria e tij, e prkrahur nga popullsia vendase, pushtoi Ohrin dhe kshtjella t tjera t Maqedonis Perndimore. Pothuaj t gjith komandantt e forcave t Nikes u hodhn n ann e despotit t Epirit. Edhe kshtjella e Prlepit, ku ishte i rrethuar kryekomandanti, Georg Akropoliti, u hapi portat epirotve. Akropoliti dhe ushtarak t tjer ran robr t Mihalit II. N kt mnyr, gjith kto treva u prfshin prsri n kufijt e Despotatit t Epirit.

Sukseset e arritura n Maqedoni zgjuan te Mihali II i Epirit, ashtu si te paraardhsi i tij, ndrrn e pushtimit t Konstandinopojs e t rimkmbjes s Perandoris Bizantine, duke i paraprir n kt gj rivalit t tij, perandorit t Nikes. N funksion t ktij qllimi despoti i Epirit i hodhi syt nga nj aleanc e re me sovranin e Mbretris s Sicilis, mbretin Manfred nga dinastia gjermane Hohenshtaufen, pavarsisht se ky kishte prfituar nga ngjarjet e fundit pr t shtn n dor nj pjes t bregdetit shqiptar. Aleanca me Manfredin u b fakt i kryer me martesn e ktij t fundit me vajzn e despotit Mihal, Helenn. Megjithat prforcimet q mori nga Manfredi e dhndri tjetr i tij, princi Guljelm II Vilharduen i Akes, nuk i mjaftuan despotit t Epirit pr t ndalur ofensivn e filluar n pranvern e viti 1259 nga perandori i ri i Nikes, Mihali VIII Paleolog. Ohri qe nj nga kshtjellat e para q despoti i Epirit u lshoi nikeanve. Ksaj radhe ish-kryepeshkopi durrsak i qytetit, Konstandin Kabasilla, q erdhi bashk me ushtrin nikeane, ndikoi me autoritetin e tij pr t’i bindur mbrojtsit t’ia dorzonin kshtjelln perandorit t Nikes. Pas Ohrit, ushtria e Nikes, nn komandn e sebastokratorit Jan, vlla i perandorit Mihali VIII Paleolog, rrethoi kshtjelln e Devollit, t ciln e mori pas luftimesh t ashpra.

Darkness

  • Guest
Historia e Popullit Shqiptar
« Reply #156 on: September 09, 2007, 08:34:39 PM »
N ver t atij viti, Mihali II Engjlli psoi disfatn prfundimtare n fushn e Pelagonis (Manastir).

Fitorja e Perandoris s Nikes mbi Despotatin e Epirit n Pelagoni u pasua nga nj tjetr fitore e madhe e saj. N ver t vitit 1261 nikeasit ua morn me sulm Konstandinopojn latinve. N kt mnyr, konflikti i gjat pr t korrur trashgimin e Perandoris Bizantine u zgjidh n favor t Nikes. Mihali VIII Paleologu u b perandori i par i Perandoris Bizantine t rimkmbur.

Rivali i tij i dikurshm, despoti Mihali II i Epirit, pas disfats n Pelagoni i humbi krejt zotrimet e tij. Ushtrit e Paleologut prparuan deri thell n kufijt e Epirit historik e morn dhe qendrat e fundit t qndress epirote, Janinn e Artn. Mihali II Engjlli u strehua n Korfuz, zotrim i dhndrit t tij Manfred.

Por ashtu si m 1257, administrata e re bizantine hyri q n fillim n konflikt me popullsin vendase. Rritja e paknaqsis gjeti shprehjen m t lart n shprthimin e kryengritjeve antibizantine n gjith territorin shqiptar t Perandoris. Kto kryengritje krijuan kushte q despoti Mihali II Engjll t kthehej n Epir e pak nga pak t rikrijonte Despotatin e Epirit n kufijt e ngushtuar t tems s dikurshme t Nikopojs.

Prsa u prket territoreve n veri t lumit Vjos, kryengritjet antibizantine t shqiptarve u mpleksn aty me nj sr rrethanash t tjera, t cilat krijuan nj gjendje krejtsisht t re.

Darkness

  • Guest
Historia e Popullit Shqiptar
« Reply #157 on: September 09, 2007, 08:36:45 PM »
3. SHQIPËRIA DHE MBRETËRIA E SICILISË NË SHEK. XIII



Manfred Hohenshtaufeni n Shqipri

Kaprcimi i shek. XII-XIII solli n Mbretrin e Sicilis nj ndryshim t dinastis sunduese. Vendin e dinastis normane Altavila, e zuri dinastia perandorake gjermane Hohenshtaufen. Bashk me fronin e Sicilis, sovrant e rinj gjerman trashguan dhe planet pushtuese n Lindje t paraardhsve t tyre.

Henriku VI Hohenshtaufen q me ardhjen e tij n pushtet i shpalli hapur pretendimet e tij n bregun lindor t Adriatikut. Sipas historianit bizantin Niket Koniati, Henriku pretendonte t ishte zot i gjith territorit q shtrihej prej Durrsit e deri n Selanik, territor i pushtuar pr nj koh t shkurtr nga paraardhsi i tij norman, Guljelmi II, gjat fushats s vitit 1185.

Por as Henriku VI, as pasardhsi i tij i madh, Frederiku II Hohenshtaufen, nuk qen n gjendje t organizonin ndonj ekspedit si ato t normanve n Shqipri. Nj gj t till e bri djali i Frederikut, Manfred Hohenshtaufeni. Duke prfituar nga konflikti midis despotit Mihali II i Epirit dhe perandorit t Nikes, Teodorit II Las***i, si dhe i inkurajuar nga paknaqsia e thell q kishte pushtuar popullsin shqiptare kundr ktyre dy rivalve bizantin, n mesin e dimrit t vitit 1257-1258 flota e Manfredit e komanduar nga admirali i tij, Filip Kinardi, zbarkoi n bregdetin shqiptar dhe pushtoi Durrsin, Vlorn, Spinaricn e Beratin. Ndonse kto kshtjella juridikisht ishin n at koh nn sundimin e perandorit t Nikes (Durrsi), apo t despotit t Epirit (Vlora, Berati e Spinarica), as njri e as tjetri nuk ushtronin pushtet real n to. Kryengritja e fundit e vitit 1257 e shqiptarve i kishte detyruar garnizonet dhe administratn e perandorit apo t despotit t trhiqeshin dhe ta linin qeverisjen e atyre vendeve n dor t paris lokale, e cila, me sa duket, ishte marr vesh paraprakisht me Manfredin e Sicilis pr ndrmarrjen e tij.

I ndodhur para faktit t kryer, despoti Mihali II i Epirit e pa me vend mos t ndizte armiqsi t reja me mbretin e Sicilis. Prkundrazi, me qllim q ta trhiqte at n nj aleanc ushtarake kundr rivalit t tij kryesor, perandorit t Nikes, ai ia njohu Manfredit pushtimet e reja n bregdetin shqiptar. Madje i ofroi atij dhe dorn e s bijs, Helens, bashk me nj sr zotrimesh t tjera n cilsin e pajs: Himarn, Sopotin (Borshin), Butrintin e Korfuzin.
N kt mnyr ndr t gjith sovrant e mbretris s Sicilis t dy shekujve t fundit, Manfredi qe i pari q zuri nj pjes t mir t brezit bregdetar t Shqipris n pritje t kushteve t prshtatshme pr t zgjeruar pushtimet n thellsi t Ballkanit.

Por beteja e Pelagonis (Manastirit), n pranver 1259, ku bashk me forcat e despotit, Mihalit II t Epirit, u shpartallua edhe reparti i vogl prej 300 lufttarsh q Manfredi i kishte drguar pr ndihm vjehrrit t tij, i vuri n pikpyetje vet zotrimet siciliane n Shqipri. Ngadhnjyesi i Pelagonis, perandori i ri i Nikes, Mihali VIII Paleologu (prej 1261 perandor i Bizantit), e vazhdoi msymjen deri n bregdet, duke marr t gjitha zotrimet e Manfredit,
me prjashtim t Durrsit. Gjithsesi, n shtator t vitit 1261 Manfredi organizoi nj fushat t re n Shqipri dhe arriti prsri zotrimet e bregdetit, t cilat i mbajti deri n fund t jets s tij (1266).

Baza e qeverisjes s zotrimeve t Manfredit n Shqipri ishin kshtjellat. Ktu u vendosn garnizonet siciliane nn komandn e kshtjellarve. Kshtjellari i Kanins, q kontrollonte dhe zonn e Vlors, n vitet 1258-1274 ishte Jakob Balsiniani, pas çdo gjase nj fisnik gjerman. Juridiksioni i tij shtrihej n nj perimetr t gjer rreth kshtjells, q prfshinte edhe fshatrat e Orikumit, Vranishtit, Vonics etj.. Krert feudal vendas ishin prfshir n sistemin e mbrojtjes s kshtjells s Kanins dhe t territorit t saj. Prveçse n rast lufte, ata, normalisht, t shoqruar nga njerzit e tyre, kryenin pr nj muaj n vit shrbimin e garnizonit brenda n kshtjell.


Manfredi e respektoi traditn prsa i prket organizimit administrativ t Durrsit dhe t krahins fqinje t Arbrit. Ato u ruajtn si nj njsi e vetme administrative, nn drejtimin e nj qeveritari ushtarak me titullin e kapitenit q e kishte selin n Durrs. Duke pasur parasysh forcn dhe rolin e paris feudale t Arbrit n fatet e ksaj treve, Manfredi ia besoi postin e kapitenit t Durrsit e t Arbrit nj fisniku nga nj shtpi e njohur feudale, Andrea
Vrans. N vitin 1185, n kohn e fushats normane, nj tjetr pinjoll i ksaj familjeje kishte kryer funksione t ngjashme n at trev si strateg i Bizantit.

Darkness

  • Guest
Historia e Popullit Shqiptar
« Reply #158 on: September 09, 2007, 08:37:23 PM »
Rasti i njohur i kapitenit Andrea Vrana tregon se Manfredi diti t trhiqte n administratn civile e ushtarake t zotrimeve t tij shqiptare edhe fisnik vendas. Madje, trupa shqiptare nn komandn e krerve vendas u integruan edhe n forcat e Manfredit t angazhuara n Itali kundr kundrshtarve t tij.

Si mkmbs t prgjithshm t zotrimeve t tij n Shqipri, Manfredi caktoi njeriun e tij t besuar, admiralin Filip Kinardi. Megjithat, pushteti i tij realizohej n zotrimet jugore. Treva Durrs-Arbr, si zon me rndsi t posaçme strategjike, ishte nn vzhgimin e drejtprdrejt t mbretit Manfred.

Fillimisht, selia e admiral Kinardit ndodhej n Korfuz, por me koh u zhvendos n Kanin. Ktu ai u martua me t ven e nj fisniku nga familja e vjetr Frngu, q ishte njhersh kunata e despot Mihalit II t Epirit. Miqsia q Filip Kinardi kishte me peshkopin ortodoks t Kanins sht nj tjetr tregues i lidhjeve t ngushta, q Kinardi, e n prgjithsi gjith administrata e Manfredit, vendosi me mjedisin, e veçanrisht me parin vendase. Me kt shpjegohet fakti q, pas vrasjes s Manfredit n Betejn e Beneventit (1266), disa nga bashkpuntort m t ngusht t tij, midis tyre dhe konti Frederik Lançia, daj i Manfredit dhe personi numr nj n oborrin e tij, erdhn dhe u strehuan n Shqipri.

Fundi i mbretit Manfred n Betejn fatale t Beneventit, shkaktoi pshtjellim n zotrimet shqiptare t Hohenshtaufve t Sicilis. Menjher pas Manfredit, edhe mkmbsi i tij admiral Kinardi ra viktim e nj komploti t kurdisur n Kanin nga despot Mihali II Engjlli i Epirit n bashkpunim me t shoqen e njeriut t Manfredit, Maria Frngun, q ishte edhe kunat e tij. Por, pavarsisht nga kjo, despoti nuk arriti t’i shtinte n dor zotrimet e Manfredit. Njerzit e ktij, si kshilltari i Kanins, Jakob Balsiniani, ai i Korfuzit, Verner Alamani, dhe kapiteni i Durrsit-Arbrit, Andrea Vrana, refuzuan t’ia dorzojn despotit t Epirit viset nn juridiksion t tyre. T njjtn gj bn edhe m 1267, kur ngadhnjyesi i Beneventit e vrassi i Manfredit, francezi ***l Anzhu, u çoi fjal funksionarve t ish-mbretit Hohenshtaufen n Shqipri q ta njihnin at si mbret i ri i Sicilis.

Anzhuint dhe « Mbretria e Arbrit »

Sovrani i ri i mbretris s Sicilis, ***li I Anzhu, trashgoi synimet e vjetra t dinastive t Altavilve norman e t Hohenshtaufve gjerman. N qendr t politiks s tij t jashtme u vu pushtimi i Lindjes e marrja e konstandinopojs. Kjo politik u nxit e u ushqye vazhdimisht nga kisha e Roms, e cila llogariste t organizonte, nprmjet anzhuinve, nj kryqzat t re kundr Bizantit dhe t realizonte kshtu bashkimin me dhun t kishave. Pikrisht n pranin e paps Klementit IV u nnshkrua n maj t vitit 1267 n Viterbo marrveshja midis ***lit I Anzhu e perandorit t shfronzuar latin t Konstandinopojs, Balduinit II, n baz t s cils ky i fundit ia kalonte t drejtat e tij n Lindje mbretit anzhuin. Marrveshja n fjal prcaktonte si faz t par t ndrmarrjes anzhuine znien e nj kryeure n bregdetin shqiptar, n zotrimet e ish-mbretit Manfred.

***li I Anzhu u mundua t afirmonte t drejtat e tij n vij trashgimije mbi zotrimet shqiptare t Manfredit, duke i shndrruar n vasal t tij bashkpuntort e Manfredit n Shqipri. N kt kuadr, m 1267, ***li I emroi si mkmbs t tij n Shqipri Gaco Kinardin, nj i afrm i mkmbsit t vrar t Manfredit, Filipit. Por as kshtjellari i Korfuzit, as ai i Vlors, i Butrintit e i Sopotit dhe as kapiten Vrana e qytetart e Durrsit nuk dgjuan t kalojn nn sovranitetin anzhuin. Prkundrazi, marrdhniet e mbretit ***l me bregun prball mbetn t ndera deri n vitin 1271. At koh, vet ai shprehej n nj letr se shqiptart e « urrenin emrin e tij » (in odium nostri nominis).

Gjithsesi, anzhuint nuk ndrmorn ndonj fushat t armatosur. ***li I u prpoq t trhiqte me an premtimesh krert shqiptar dhe n vitin 1271 ai duket se kishte vendosur nj dialog me aristokracin e Arbrit si edhe me bashksin qytetare t Durrsit. Gjat atij viti dy priftrinj katolik shqiptar, Gjoni nga Durrsi dhe Nikolla nga Arbri, si t besuar t mbretit ***l dhe t aleatit t tij t madh, paps Gregori X, bn disa udhtime midis Napolit
e Durrsit, duke prcjell mesazhet e mbretit te krert shqiptar. N fillim t shkurtit 1272 mbrriti n oborrin anzhuin n Napoli nj prfaqsi e fisnikris s Arbrit dhe e bashksis qytetare t Durrsit. N prfundim t traktativave me ***lin Anzhu u shpall bashkimi i « Mbretris s Arbrit » (Regnum Albaniae) me mbretrin e Sicilis nn sovranitetin e mbretit ***l (Carolus I, dei gratia rex Siciliae

Darkness

  • Guest
Historia e Popullit Shqiptar
« Reply #159 on: September 09, 2007, 08:37:51 PM »
Kthesa e fisnikve shqiptar n marrdhniet me mbretin anzhuin ndodhi pr nj sr arsyesh t jashtme dhe t brendshme. N at koh bizantint dhe serbt e kishin rritur presionin n trevat shqiptare q ishin ende jasht kontrollit t tyre. Serbt i ishin afruar tashm zons s Dibrs, kurse Perandoria Bizantine e kishte rivendosur sundimin e saj n nj pjes t mir t Shqipris s brendshme. Marrja e Beratit menjher pas fitores s bizantinve n Pelagoni (Manastir), m 1259, i jepte Bizantit nj baz strategjike mjaft t rndsishme pr t shtrir m tej zonn e kontrollit t vet deri n vijn bregdetare.

Vshtirsive t aristokracis shqiptare n marrdhniet me kto fuqi t huaja, u shtoheshin edhe ndarjet e konfliktet midis vet fisnikve shqiptar. N kt koh edhe Principata e dikurshme e Arbrit e kishte humbur shklqimin q kishte patur n kohn e princit Dhimitr.
N vend t nj familjeje feudale, n trevn e Arbrit ushtronin ndikimin dhe pushtetin e tyre disa familje, shpesh her n konflikt me njra-tjetrn, siç ishin familjet Skurra, Vrana, Blinishti, Topia, Arianiti etj.. N kt mnyr, njohja e nj sovrani t huaj u pa edhe si nj mjet pr t qetsuar rivalitetet midis tyre. S fundi, jo pa rol ishte edhe fakti q n Shqipri, veçanrisht n zonn e Durrsit dhe t Arbrit, ekzistonte tashm nj grupim filo-anzhuin, q prfaqsohej kryesisht nga kleri katolik i Durrsit dhe i Arbrit, q nn sundimin e Manfredit,
armikut t egr t Papatit, kishte psuar prndjekje nga m t ashprat. Pr rrjedhoj, ky ishte i prirur t bashkpunonte me sovranin e ri t Sicilis, ***lin Anzhu, q ndryshe nga Manfredi, ishte beniamin dhe krahu i djatht i kishs katolike t Roms.

Pavarsisht nga motive t tilla q flisnin n t mir t anzhuinve, kompromisi i vitit 1272 midis anzhuinve e aristokracis shqiptare u b i mundur vetm pasi ***li I Anzhu u dha krerve shqiptar garancit e krkuara. N dy diploma t dala nga kancelaria e tij m 20 e 21 shkurt 1272, u premtonte atyre mbrojtjen e tij (protectionem suam) dhe njohjen e t gjitha privilegjeve, normave e dokeve « t mira » t mparshme. Teksti i tyre tregon qart q njohja e sovranitetit anzhuin nga krert shqiptar nuk qe nj « dorzim » pa kushte, por nj ujdi e arritur, siç shprehej vet mbreti ***l, « pa kurrfar dhune e shtrngimi » (absque aliqua violentia seu cohactione). Anzhuint knaqnin n thelb dy krkesat themelore t shqiptarve: krkesn pr nj angazhim t anzhuinve n marrdhniet e ndera t shqiptarve me fuqit e tjera, kryesisht Bizantin e Serbin, dhe krkesn pr njohjen e autonomis politiko-administrative t fisnikve vendas brenda kuadrit t « Mbretris s Arbrit ».

Pavarsisht nga premtimet joshse t anzhuinve, jo menjher e jo t gjith fisnikt shqiptar u trhoqn prej tyre.

Koha e gjat, q iu desh ***lit I Anzhu pr t realizuar planin e vet, ishte prova m e mir se n gjirin e aristokracis shqiptare kishte ngurrime lidhur me nj orientim proanzhuin. N fakt, anzhuint prcaktuan qysh n fillim hapsirn midis Durrsit e Vlors ose m sakt midis Matit e Seman-Devollit, si zon e interesave t tyre jetike n Shqipri. Tokat jasht tyre anzhuint i pan para s gjithash n funksion t marrdhnieve me shtetet aleate ballkanike, n radh t par me mbretrin e Serbis. Kjo vij politike e anzhuinve i prishi kta qysh n fillim me nj krah t rndsishm t aristokracis shqiptare. Aleanca me Mbretrin Serbe pati gjithmon prparsi pr ***lin Anzhu dhe ky refuzoi t merrte n mbrojtje fisnikt shqiptar, si Gropajt e Dibrs, tokat e t cilve ndodheshin nn krcnimin e pushtimit serb.

Por marrdhniet e anzhuinve nuk vonuan t prishen edhe me fisnikt-vasal t tyre t « Mbretris s Arbrit ». Premtimet lidhur me njohjen e autonomis e t privilegjeve t vjetra, q ***li I u kishte dhn krerve shqiptar n fillim, u treguan se ishin demagogji. Fisnikt shqiptar u detyruan t kryejn « betimin dhe homazhin feudal » (ligii homagii iuramentum). Ktu u vendos nj administrat e fort ushtarake, ku aristokracia shqiptare nuk prfaqsohej n asnj instanc t saj. T gjith funksionart, q nga « kapiteni e mkmbsi i Mbretris s Arbris », te mareshali, kshtjellart, intendentt e postet m t ulta, ishin me kombsi franko-italiane. Shqiptart ishin prjashtuar nga çdo rol efektiv n kt « Mbretri t Arbris ». Fisnikt shqiptar, q njohin pr kryezot ***lin I Anzhu e q u prfshin n « Mbretrin e Arbris », u organizuan prej anzhuinve n nj lloj « kshilli regjence ». ***li I u vinte atyre kufirin e t drejtave e detyrave, kur i kshillonte se « duhej t’i bindeshin mkmbsit e kapitenit t prgjithshm t Mbretris s Arbrit dhe ta ndihmonin at me t gjitha forcat e pr çdo pun, qoft me kshilla, qoft me mjetet e nevojshme ».

Darkness

  • Guest
Historia e Popullit Shqiptar
« Reply #160 on: September 09, 2007, 08:38:32 PM »
Dokumentet anzhuine ln t kuptohet qart se ku konsistonte ndihma e krerve shqiptar pr kryezotin anzhuin. N radh t par ata duhet t shoqronin trupat anzhuine n fushatat ushtarake. Ky shrbim i tyre prputhej me thelbin e regjimit anzhuin e t « Mbretris s Arbrit », t ciln anzhuint e projektuan dhe e ndrtuan si nj brtham t nj perandorie t tr ballkanike. Shqiptart duhet t luftonin, kshtu, pr nj qllim q s’qe i tyre e q ata nuk
e ndienin. Kjo i zhgnjeu shpresat fillestare t tyre, t ushqyera nga premtimet e ***lit I Anzhu, q ua serviri atyre « Mbretrin e Arbrit » si nj pasardhse t natyrshme t Principats s Arbrit, ku fisnikt shqiptar do t ruanin autonomin e tyre e do t luanin rol parsor.

Por regjimi i ri anzhuin nuk pati pasoja negative vetm n planin politik. Anzhuint vendosn n zotrimet e tyre nj regjim t rrept shfrytzimi. Fonde t mdha toksore iu rrmbyen pronarve vendas, n radh t par kundrshtarve t regjimit anzhuin, e u shprndan n t mir t kurors, t funksionarve e feudalve anzhuin dhe t kishave, ****ndeve e manastireve katolike t themeluara me shumic nga klerikt e huaj, t ardhur bashk me anzhuint e q prfaqsonin nj mbshtetje shoqrore e mjet diversioni ideologjik t tyre. Fshatarsia shqiptare, q punonte n kto toka, iu nnshtrua nj shfrytzimi intensiv e t panjohur deri ather. T ardhura t mdha hynin n arkn mbretrore e t funksionarve anzhuin nga taksat e detyrimet q shpeshher kta ia impononin n mnyr arbitrare popullsis vendase.

Vendosja e regjimit anzhuin pati reflekse negative edhe n jetn e qyteteve. Autonomia e tyre u ngushtua, organet bashkiake t qeverisjes pushuan s funksionuari e u zvendsuan nga administrata anzhuine. Interesat ekonomik t shtresave tregtare-zejtare e t vegjlis u dmtuan rnd nga politika e monopolit shtetror mbi prodhimin e shitjen e produkteve kryesore, si dhe nga detyrimet nga m t ndryshmet q npunsit anzhuin ngarkonin n kurriz t popullsis qytetare. T ardhurat e shumta q vinin nga prodhimi dhe tregtia e krips shkonin n dobi t mbajtjes s trupave dhe t administrats anzhuine n Shqipri.

N kt mnyr regjimi anzhuin ngjalli q n muajt e par zhgnjim e paknaqsi midis shtresave m t ndryshme t shoqris shqiptare. Zdhnse e ksaj paknaqsie u b aristokracia shqiptare, brenda e jasht kuadrit t « Mbretris s Arbrit », e cila e pa se anzhuint i shkeln pa ngurruar aspiratat e saj politike. Pr t’i detyruar krert shqiptar q t’i rrinin besnik e mos t ngrinin krye, ***li I filloi t marr peng fmijt e tyre, t cilt i çonte e i ruante n kshtjellat e Italis s Jugut, ku kta trajtoheshin si t ishin robr, aq sa n mjaft raste ata t tentonin t arratiseshin.

Prplasjet e shqiptarve me anzhuint, q n fillimet e vendosjes s ktyre t fundit n Shqipri, favorizuan lojn e bizantinve. Duke filluar nga vera e vitit 1272, perandori bizantin Mihali VIII Paleolog ishte vn n kontakt me fisnikt shqiptar dhe prpiqej t’i bnte ata pr vete e t’i hidhte kundr anzhuinve. Prpjekja e tij mbshtetej n premtimet e garancit q u paraqiste shqiptarve e s’ka dyshim q n kt pik ai nuk mbeti pas, madje e kaprceu rivalin e tij, ***lin I Anzhu, prderisa arriti qysh n fillim t bnte pr vete (« t mashtroj », sipas shprehjes s ***lit I) mjaft prej tyre.


N vern e vitit 1274, vet dokumentet anzhuine bjn fjal pr nj aleanc operative midis bizantinve e fisnikve shqiptar.

N gusht t atij viti aleatt kishin arritur nj fitore t par mbi anzhuint, duke u shkaktuar atyre mjaft t vrar e duke zn shum t tjer robr. N muajin nntor komandantt anzhuin n Shqipri i raportonin mbretit anzhuin ***l se « arbresht e bizantint kishin rrethuar Durrsin ». Informatat e mvoshme konfirmonin se luftimet tashm ishin prqendruar n afrsi t kshtjellave bizantine. Shprthimi i konfliktit t hapur me shqiptart bri q fronti i luftimeve t zhvendosej me shpejtsi n afrsi t kshtjellave anzhuine t bregdetit.

Darkness

  • Guest
Historia e Popullit Shqiptar
« Reply #161 on: September 09, 2007, 08:39:10 PM »
Forca trheqse e ktij orientimi t ri t aristokracis shqiptare kundr anzhuinve u bn ata fisnik q kishin mbajtur nj qndrim t rezervuar ndaj anzhuinve e q nuk ishin prfshir n « Mbretrin e Arbrit ». T till qen Pal Gropa e Gjin Muzaka, zotr prkatsisht t zons s Dibrs dhe asaj t Beratit. Me koh me kta fisnik u bashkuan edhe t tjer, nga ata q ishin njohur vasal t mbretit ***l. N mnyr mjaft domethns ***li I Anzhu fillon t’i quaj me emrin « tradhtart e mi » (proditores nostros) fisnik t till si Blinishtt, Skurrajt, Jonimt etj., q deri ather kishin qen « besnikt e tij » (fideles suos). Ky qndrim i ri qe me pasoja fatale pr sundimin anzhuin. Zotrimet shqiptare t ***lit Anzhu apo, siç preferonte t’i quante ai, « Mbretria e Arbrit », q s’ishte veçse nj shum zotrimesh t
fisnikve shqiptar, vasal t tij, u reduktua, pas armiqsimit me ta, n kshtjellat bregdetare t Durrsit, Vlors e Kanins.

Rrjedhja e re, q morn marrdhniet e shqiptarve me anzhuint, dhe aleanca shqiptaro- bizantine, q pasoi, i prmbysi planet e mdha t ***lit I Anzhu, i cili kishte shpresuar t’i çonte ushtrit e tij deri n Konstandinopoj. Pr m tepr planet e mbretit anzhuin u komprometuan edhe nga afrimi i perandorit bizantin, Mihalit VIII Paleolog, me Papn. Ujdia q kta t dy arritn n Koncilin e Lionit, m 1274, pr t realizuar bashkimin e kishave, e izoloi ***lin Anzhu duke i hequr atij prkrahjen e pakushtzuar t Papatit. N vend q t vazhdonte msymjen drejt Lindjes, ***li u detyrua t nnshkruante nj armpushim me Mihalin VIII Paleolog (1276). Ndrkoh « bizantint » e kishin kthyer Beratin n qendrn ku s bashku me fisnikt shqiptar organizoheshin operacionet kundr kshtjellave anzhuine. Komandn e ksaj kshtjelle ata ia kishin besuar nj fisniku vendas, sebastit Stano, q kryente funksionin e qefalis (qeveritarit) t qytetit. N at koh bizantint kishin arritur t rrmbenin edhe Spinaricn, lokalitetin bregdetar midis Vlors e Durrsit. N kt mnyr, zotrimet jugore t anzhuinve ishin ndar nga Durrsi nprmjet ktij pykzimi bizantin nga Berati n bregdet. Ndrlidhjet midis zotrimeve anzhuine dhe midis tyre e Mbretris s Sicilis kryheshin vetm me ann e detit. Por edhe komunikimi detar ishte br i rrezikshm, sepse nj flot bizantine me baz n Spinaric e n Butrint sulmonte anijet anzhuine.

Duke par gjendjen katastrofike t trupave t tij n Shqipri, mbreti ***li I Anzhu mendoi t organizonte nj fushat t re, gjat s cils t nnshtronte krert kryengrits shqiptar dhe t merrte kshtjellat e pushtuara ndrkoh nga perandori bizantin Mihali VIII Paleolog. N kt kuadr rndsi e posaçme iu dha kshtjells s Beratit, kundr s cils u prqendrua goditja kryesore anzhuine. Marrja e Beratit do t çlironte nga presioni bizantin bazat bregdetare t anzhuinve (Vlorn, Durrsin) dhe do t krijonte kushtet pr prparimin e ushtrive t ***lit Anzhu n brendsi t vendit. Ësht pr kto arsye q ***li I i shkruante komandantit t ushtris anzhuine n Shqipri se « nuk mund ta shprehte me fjal rndsin t i jepte pushtimit t kshtjells s Beratit » (ad captionem castri Bellgradi, que ultra quam dici valeat cordi nostro residet ).

N prag t msymjes, ***li I Anzhu konfirmoi aleancat me Serbin e me Despotatin e Epirit. Despot Niqifori I i Epirit u shpall vasal i mbretit anzhuin dhe i dorzoi ktij kshtjellat e Butrintit, t Sopotit e t Porto-Palermos. Por para s gjithash ***li I bri nj prpjekje t re pr t’i rregulluar marrdhniet me shqiptart e pr t’i shkputur kta nga bizantint. N kt kuadr ***li I liroi nga burgjet italiane nj numr krersh shqiptar kryengrits, mes t cilve Gjin Muzakn, i cili mbahej « i lidhur me pranga t forta hekuri »
n burgun e kshtjells s Brindizit s bashku me Dhimitr Zogun, Kasnec e Guljelm Blinishtin. ***lit I Anzhu i erdhn krkesa t prsritura nga fisnikt shqiptar pr ta liruar Muzakn. Me sa duket, Gjin Muzaka gzonte pozit e autoritet t veçant dhe nprmjet tij mbreti anzhuin u prpoq t ndikonte mbi krert shqiptar. N gusht t vitit 1280 ai urdhroi lirimin e robit Muzaka, « pasi t kishte dhn peng gruan e fmijt e pasi t ishte betuar se nuk do t bashkohej m me armiqt e mbretit ***l e nuk do t fliste e do t vepronte m kundr tij ». N kushtet e prgatitjes s msymjes anzhuine mbi Beratin, neutralizimi i Muzakajve, zotr t vendit, merrte kuptim t veçant.

Megjithat, prpjekjet e anzhuinve pr diversion n radht e aristokracis shqiptare nuk dhan rezultat. N prag t betejs vendimtare pr Beratin lajmet q i vinin ***lit I nga komandatt e tij n Shqipri e njoftonin se « arbrit kishin ngritur prsri krye dhe sulmonin trupat anzhuine ». Qndrimi i vendosur antianzhuin i shumics s fisnikve shqiptar kushtzoi n mnyr vendimtare ecurin e msymjes anzhuine. Ndrkoh q ushtria e Hygo
de Sylit, e prforcuar nga kontingjentet e ardhura nga Durrsi, Vlora e Butrinti, kishte mbyllur rrethimin e Beratit, shqiptart sulmonin kshtjellat anzhuine t bregdetit duke e detyruar komandantin anzhuin t’i shprqendronte forcat e t niste prforcime n drejtim t atyre kshtjellave.

Darkness

  • Guest
Historia e Popullit Shqiptar
« Reply #162 on: September 09, 2007, 08:39:50 PM »
Rrethimi anzhuin i Beratit zgjati disa muaj. N dhjetor t vitit 1280 anzhuint mundn m n fund t zinin lagjet e jashtme t qytetit (suburbia). Por n betejn finale, q u zhvillua n pranvern e vitit tjetr buz Osumit, mbrojtsit e kshtjells i shkaktuan nj disfat t rnd kaloris frnge, duke zn rob edhe vet komandantin e ushtris anzhuine.

Pas disfats s Beratit anzhuint u trhoqn me shpejtsi n skajin bregdetar, ku mundn t ruajn edhe pr ca koh kshtjellat e rndsishme t Durrsit, Vlors e Kanins. N vitin 1282 ***li I projektoi nj fushat t re kundr Bizantit, por po at vit n Sicili shprtheu kryengritja e madhe anti-anzhuine e « Mbrmjeve siciliane », n t ciln kishin dor edhe perandori bizantin, Mihali VIII Paleologu, e mbreti i Aragons. Pasktaj nisi nj periudh 20-vjeçare luftrash midis aragonasve e anzhuinve pr zotrimin e Sicilis. N kushte t tilla ekspedita e re kundr Bizantit mbeti e parealizuar. Kshtjellat q anzhuint mbajtn edhe pr disa vjet n bregdetin shqiptar mbetn si ishuj t izoluar nn rrethimin e vazhdueshm t shqiptarve e t bizantinve. Brenda vitit 1285 anzhuint braktisn edhe Durrsin, Vlorn e Kaninn. Fortesat e Butrintit, Sopotit e Porto-Palermos, q ata mundn t mbajn n jug, n territoret e Despotatit t Epirit, ishin pika mbshtetse pa ndonj rndsi strategjike t veçant. N kt mnyr, pas rreth 15 vjetsh prpjekjesh pr t fituar e pr t mbajtur pozitat e tyre n Shqipri, anzhuint u detyruan t trhiqen e t’ia ln vendin Perandoris Bizantine, q sakaq rivendosi autoritetin e saj n nj pjes t mir t tokave shqiptare.

Darkness

  • Guest
Historia e Popullit Shqiptar
« Reply #163 on: September 09, 2007, 08:40:46 PM »
4. GJENDJA KISHTARE NË SHQIPËRI NË SHEK. XI-XIV



Ndarja e kishave (1054). Prparimet e katolicizmit n Shqiprin e Eprme

N kaprcim t shek. X-XI, trevat shqiptare ishin nn juridiksionin kishtar t tri kryepeshkopatave, t cilat drejtonin nj numr t madh selish peshkopale vartse (sufragane). Kto qen kryepeshkopata e Naupaktit, ajo e Durrsit dhe kryepeshkopata e Ohrit. Kjo e fundit, e krijuar dhe e fuqizuar si e till nga cart bullgar, mundi t trheq nn juridiksionin e vet nj numr peshkopatash, deri ather sufragane t dy mitropolive fqinje. T tilla qen peshkopatat e Himars, Butrintit, Drinopojs e Kozilit (pran Prevezs), q iu shkputn Naupaktit, apo selit e Vlors, Glavinics e Cernikut q deri at çast i prkisnin Durrsit. N kt mnyr kryepeshkopata e Ohrit prmblodhi numrin m t madh t peshkopatave shqiptare. Prveç selive q iu shkputn Durrsit e Naupaktit, ajo kishte nn vete edhe selit peshkopale t Nishit, Prizrenit, Shkupit, Dibrs, Krçovs, Prlepit, Devollit, Kolonjs, Manastirit etj.. Kryepeshkopata e Ohrit e ruajti kt shtrirje edhe pas rnies s Perandoris Bullgare (1018). Perandori Bizantin Bazili II ia rikonfirmoi kishs s Ohrit t gjitha sufraganet q i ishin akorduar nga cart bullgar, prfshir selit e shkputura nga Naupakti e Durrsi, me gjith protestat e kryepeshkopve t ktyre t fundit.

Juridiksioni i Durrsit, q fillimisht shtrihej prej Tivari n Vlor vazhdoi t zvoglohej derisa aty nga viti 1143, nga 14 sufragane q kishte m par, i kishin mbetur vetm 4 sufragane: Kruja, Kunavia, Stefaniaka dhe Lezha. Rndsi t madhe pati shkputja prej tij e selive peshkopale t Diokles (Gents), t cilat prpiqeshin t krijonin nj dioqez kishtare m vete me qendr Tivarin. N kuadrin e lufts pr nj autonomi politike nga Bizanti, princrit e Diokles i shfrytzuan dhe i inkurajuan prpjekjet e klerit t tyre pr nj shkputje kishtare nga Konstandinopoja. Rezultati i prpjekjeve t tilla ishte shkputja m 1022 e peshkopatave t Ulqinit e t Tivarit nga Durrsi dhe rikthimi i tyre n sfern e kishs s Roms. Papa Benedikti VIII i shpalli n at koh dy peshkopatat shqiptare si sufragana t kryepeshkopats s Raguzs.

Shembulli i Tivarit dhe i Ulqinit u ndoq n vitet e mvonshme edhe nga peshkopatat e tjera shqiptare t veriut. N kt mnyr, ndarja zyrtare e kishs (1054), n kish katolike t Perndimit, me qendr n Rom, e n kish ortodokse t Lindjes, me qendr n Konstandinopoj, i gjeti trojet shqiptare t ndara midis dy qendrave t mdha t bots s krishter. Pjesa m e madhe e tyre vazhdoi t qndroj e lidhur me Patriarkatin e Konstandinopojs. Por n skajin veriperndimor ishte kristalizuar nj enklav katolike e prfaqsuar nga peshkopatat diokleate t Tivarit, Ulqinit, Shkodrs, Pultit, Drishtit q njohn autoritetin kishtar t Paps s Roms.

Nj funksion t rndsishm, si brthama t besimit katolik, zhvillonin n Diokle e n trevat e tjera veriore t Shqipris manastiret e mdha benediktine, ndr t cilat shquheshin manastiri i Shn Serxhit e Bakut (Shirgjit) n derdhjen e Buns, ai i Shn Mris s Rotecit afr Tivarit, si dhe manastiret e Shn Lleshit n Orosh (San Alexandro in monte), i Shelbuemit n Rubik, i Shn Mris s Ndrfandes (Mirdit), e t Shn Kollit (Mat). Pushteti jo vetm shpirtror, por edhe ekonomik i ktyre abacive qe aq i madh, sa q Papati i
shkputi ato nga juridiksioni i kryepeshkopit t Tivarit dhe i vuri nn administrimin e vet t drejtprdrejt.

N çshtje t organizimit t kishave katolike shqiptare t veriut Papati, ashtu si dikur Patriarkati i Konstandinopojs, u prpoq t evitonte nj autonomi t madhe t tyre. Ndonse m 1077 papa Grigori VII shpalli krijimin e kryepeshkopats s Tivarit, ksaj nuk iu dhan kompetencat e nj mitropolie, n radh t par nuk iu njoh e drejta e emrimit t peshkopve n selit varse. S bashku me kishat e Ulqinit, Shkodrs, Shasit (Suaçit), Drishtit e Pultit, kryepeshkopata e re e Tivarit u vu n varsi t kishs s Raguzs. Pr m se
nj shekull peshkopatat shqiptare luftuan pr t’u shkputur nga varsia e Raguzs, duke hyr n konflikt jo vetm me kt, por edhe me vet Papatin. Papa Anastasi IV m 1153 e, pas tij, papa Aleksandri III m 1167 kaluan deri n masa ekstreme, duke sh***kuar nga funksionet peshkopt e Ulqinit, Tivarit, Drishtit e duke krcnuar me t njjtn mas edhe prelatt e tjer, q refuzonin t njihnin si autoritet epror kryepeshkopin e Raguzs.

Darkness

  • Guest
Historia e Popullit Shqiptar
« Reply #164 on: September 09, 2007, 08:41:33 PM »
Kjo luft e gjat e peshkopatave katolike shqiptare pr nj autonomi nga qendrat e huaja kishtare, prkatsisht nga Raguza, u kurorzua m n fund me sukses n kohn e pontifikatit t paps Inocent III (1199-1211).

Kjo kthes n politikn e Papatit ndaj kishs katolike shqiptare prkonte me nj faz t re zhvillimi pr Kishn Katolike n prgjithsi. Dobsimi i Perandoris Bizantine nga gjysma e dyt e shek. XII, q çoi n shembjen e saj m 1204 nga kryqtart perndimor, i hapi rrug strategjis s Papatit pr shtrirjen e ndikimit t vet n trevat ballkanike, q ishin nn juridiksionin e Patriarkut ortodoks t Konstandinopojs.

N kuadrin e nj strategjie t till, kndi i peshkopatave katolike shqiptare n veriperndim t vendit fitoi rolin e nj baze operacionale t katolicizmit kundr ortodoksis. Duke u nisur nga kufijt e dioqezs s Tivarit, kisha katolike deprtoi n thellsi, n drejtim t Lindjes (Kosov) e t Jugut (Principata e Arbrit). N fillim t shek. XIII, m sakt n vitin 1204, burimet historike flasin pr her t par pr ekzistencn e selive peshkopale katolike n Kosov, si n Prizren e n Shkup. N vitet e mvonshme kisha katolike dshmohen edhe n
qendra t tjera, si n Graçanic, Trepç, Novobrd, madje edhe n lokalitete e deri n fshatra t vogla, gj q flet pr nj prhapje t gjer t ritit katolik n ato treva, q 5-6 shekujt e fundit, t paktn administrativisht, kishin qen t lidhura me kishn ortodokse t Lindjes.

Shtrirja e ritit katolik n viset e Dardanis s vjetr (Kosov), t banuara kryesisht nga popullsi shqiptare, prkon me kalimin e tyre dhe t Diokles (Gents) nga sundimi bizantin nn pushtimin e shtetit serb t Rashs. Politika kishtare e mbretrore serbe synonte q kisha ortodokse serbe, qysh prej vitit 1219 autoqefale, t zinte n kto hapsira vendin e Kishs s Konstandinopojs. Themelimi dhe kthimi n ritin serb i nj sr manastiresh e kishash n Kosov, Maqedoni e n Diokle (Gent), si dhe zhvendosja n Pej e selis s Patriarkatit serb i shrbenin pikrisht ktij qllimi.

Megjithat, t ndodhur nn presionin dhe krcnimet e Papatit e t fuqive katolike t Evrops, mbretrit dhe kisha serbe u detyruan s paku fillimisht ta tolerojn deri diku pranin e kishs katolike n viset e pushtuara srishmi. Kjo vlen sidomos pr viset e Diokles, tradicionalisht t lidhura me Romn. Pr t shmangur ballafaqimin me popullsin vendase dhe me botn katolike t prtejdetit, mbretrit e par serb t dinastis Nemanja ua njohn pr ca koh atyre autonomin kishtare q kishin gzuar edhe m par, n kohn e sundimit bizantin. N kt kuadr, pr gjith gjysmn e dyt t shek. XIII, edhe pushteti laik n Diokle iu besua nj princeshe katolike, gruas franceze t mbretit Stefani I Urosh, Helens.
N kujtesn e popullsis shqiptare t Diokles, emri i mbretreshs Helena u ruajt pr shum koh si bamirse e mbrojtse e besimtarve dhe e objekteve t kultit katolik. Nj mbishkrim mbi gur nga manastiri benediktin i Shn Serxhit e Bakut (Shirgjit), q ruhet sot e ksaj dite, kujton se n vitin 1290 mbretresha Helen e rindrtoi nga themelet kt vend t shenjt pr besimtart e zons.

Sidoqoft, qndrimet tolerante ndaj katolikve shqiptar n viset e pushtuara prbnin vetm nj prjashtim n politikn e Nemanjve serb dhe lidheshin me rolin dhe ndikimin e mbretreshs franceze, Helens.

Qysh kur serbt e Stefan Nemanjs u shfaqn n viset e Kosovs e t Diokles (Gents), fillojn t duken dshmit e para historike mbi « persekutimet e Zhupanit t madh » (1173), si dhe pr « ankthet e vuajtjet e katolikve t robruar » (1199). Politika e shtetit serb ndaj popullsive katolike t viseve shqiptare t pushtuara u kristalizua sidomos n kohn e sundimit t mbretrve Stefan Uroshi II (1282-1321), Stefan Uroshi III (1322-1331) e Stefan Dushani (1331-1355). Koha e sundimit t ktyre sovranve sht periudha e prqendrimit dhe e konsolidimit m t madh t mbretris serbe. Ajo prkon gjithashtu me prishjen prfundimtare t marrdhnieve t ksaj me Papatin dhe me fuqit katolike, siç ishin Hungaria dhe anzhuint francez. Duke i konsideruar shqiptart katolik si nj element destabilizues dhe aleat i natyrshm i ktyre fuqive, mbretrit serb zbatuan nj politik t tr, q erdhi duke u prpunuar dora-dors e q gjeti shprehjen m t qart n « Kodin e Stefan Dushanit » (1349). Disa nga nenet m t rndsishme t ktij kodi, i kushtoheshin « shkuljes s herezis katolike » dhe veprimeve kundr besimtarve dhe klerikve katolik, q nuk dgjonin t konvertoheshin n ortodoksin serbe. Pr kta shpallej hapur prvetsimi dhe prishja e kishave, sekuestrimi i pasuris, damkosja me hekur t nxeht, dbimi dhe deri ndshkimi me vdekje. Dokumente t shumta t asaj kohe provojn se kto masa t parashikuara kundr katolikve n kodin e s drejts mesjetare serbe, u zbatuan n praktik me egrsin m t madhe, duke shkaktuar kryengritjet e popullsis shqiptare si dhe protestat e ashpra t Papatit, q m se nj her shpalli deri organizimin e kryqzatave perndimore pr t shptuar popullsit katolike q vuanin nn shtypjen e mbretrve « skizmatik » t Rashs.

Kisha e Arbrit n shek. XII-XIII

Drejtim tjetr i prhapjes s ritit katolik n trevat shqiptare qe ai i territoreve n jug t rrjedhs s lumit Drin, ku n kaprcim t shek. XII-XIII fillonin kufijt e Principats s Arbrit. Ashtu si n trevat m veriore shqiptare, edhe n shtrirjen e Principats s Arbrit, prhapja e ritit katolik u kushtzua s teprmi nga rrethanat politike q u krijuan ktu pas mesit t shek. XII e q lidhen me krizn e prgjithshme t Perandoris Bizantine dhe tronditjen e pozitave t shtetit e t kishs bizantine n Shqipri. Nuk prjashtohen ktu ndikimet q vinin nga Durrsi. Prania e kolonive tregtare italiane, siç qe ajo e venecianve dhe e amalfitanve, nnkuptonte dhe pranin e kishave t posaçme, rreth t cilave grumbulloheshin dhe organizoheshin kto komunitete t huaja. T tilla kisha prmenden q
m 1081, si kisha e Shn Mris s Amalfitanve dhe ajo e Shn Andres, kjo e fundit ndrtuar nga veneciant. Pas venecianve dhe amalfitanve, n Durrs nuk vonoi t shfaqej edhe nj komunitet katolik vendas. Por, nga ana tjetr, ndryshimi i orientimit fetar n kt trev ishte shprehje e ndryshimit t orientimit politik t aristokracis s Arbrit, q pas mesit t shek. XII merr nuanca t qarta properndimore.

Darkness

  • Guest
Historia e Popullit Shqiptar
« Reply #165 on: September 09, 2007, 08:42:12 PM »
Ndikimet e katolicizmit n trevn e Arbrit prcilleshin, pra, nprmjet kishs s Diokles (Gents), nga veriu, dhe nprmjet kishs katolike t Durrsit, nga perndimi. Pr m tepr, ashtu si n Dioklen fqinje, n Arbr ekzistonin prej kohsh shum t vjetra nj numr abacish t urdhrit t benediktit t themeluar nga misionar perndimor. Ndonse nn hije, kto vazhduan t funksionojn edhe pas ndarjes s kishave, m 1054, duke mbajtur gjall
orientimin roman (katolik) t tyre e duke shrbyer si pikmbshtetje e Papatit n kto treva.
T tilla manastire qen, p.sh., manastiri i Shn Lleshit n derdhjen e poshtme t Matit, i Shn Pavlit n Blinisht, i Shn Mris s Ndrfanit buz Fanit t Madh, manastiri i Shn Lleshit n Orosh, i Shn Kollit n Breg-Mat, i Shnepremtes n Kurbin e s fundi, manastiri i Shelbuemit n Rubik. Kto abaci nuk prmenden prpara vitit 1166, por element t veçant, si shtresat me mozaik, afresket apo mbishkrimet e mureve, dshmojn qart pr
nj hershmri shum t madhe t tyre. Pas ndarjes s kishave, m 1054, kto manastire u kthyen n avanposte t katolicizmit roman n sfern ortodokse, duke luajtur rolin e tyre n ndryshimin e raportit t forcave midis ritit ortodoks dhe atij katolik n zonn e Arbrit. Aty nga mesi i shek. XIII, kisha ortodokse kishte humbur tashm mjaft terren n kt zon. N vitin 1143 arkimandriti Nil Doksopatri kumton se mitropolis ortodokse t Durrsit i kishin mbetur vetm 4 sufragane nga 14 q kishte pasur dikur. Nga kto, tre i prkisnin territorit t Arbrit dhe qen peshkopatat e Krujs, Kunavis dhe Stefaniaks, q edhe gjeografikisht ndodheshin m pran Durrsit. Ndrkaq, m 19 qershor t vitit 1166, titullari i kishs s Arbrit, peshkopi Lazar, i shoqruar nga abati i manastirit benediktin t Shelbuemit (Rubik), Gjergji, mori pjes n ceremonin e prurimit t kishs katolike t Shn Trifonit n Kotorr, ku iu rezervua nderi i veçant i konsakrimit t njrit prej altareve t kishs. N ceremonin n fjal ndodheshin edhe prfaqsues t peshkopatave dhe t abacive t tjera katolike shqiptare nga Drishti, Shirgji, Ulqini, Tivari, Shasi si dhe « priori Andrea i Arbrit » q me sa duket prfaqsonte pushtetin laik t asaj krahine. Nj vit m von, papa Aleksandri III, n nj letr drguar peshkopit Llazar t Arbrit, lvdon angazhimin e tij pr ta shkputur kishn e tij nga ortodoksia bizantine e pr ta lidhur at me Romn. Me at rast e fton Llazarin t njoh si epror t tij, t caktuar nga Selia e Shenjt, mitropolitin e Raguzs.

Ashtu si selit e tjera peshkopale shqiptare, edhe peshkopata e Arbrit nuk pranoi t vihej nn urdhrat e kryepeshkopats dalmatine. Por ajo nuk u shpall as sufragane e kryepeshkopats s Tivarit, kur kjo e fundit fitoi atribute mitropolitane dhe grumbulloi rreth vetes qendrat peshkopale t Diokles. Nj dokument papal i vitit 1188 bn t ditur se peshkopata e Arbrit ishte vendosur n at koh nn varsin e drejtprdrejt t Selis s Shenjt. Emrimi dhe
shugurimi i kreut t saj bhej vetm nga Papa i Roms. Peshkopata e Arbrit ishte e vetmja ndr t gjitha peshkopatat katolike t pellgut dalmato-shqiptar q gzonte nj status t till.

Ësht jasht çdo dyshimi se lvizjet e kishs s Arbrit prcaktoheshin n nj mas t madhe nga vullneti politik i krerve t Arbrit. Orientimi i ri i kishs s Arbrit nga Roma katolike, si dhe organizimi i saj i pavarur nga qendrat fqinje, i prgjigjej drejtimit t ri properndimor e autonomist t politiks s tyre.

Akti i fundit i ktij orientimi ishte edhe braktisja e ritit ortodoks dhe konvertimi n katolicizm nga vet krert e Principats s Arbrit. Nj hap i till u ndrmor n vitin 1208 nga princi Dhimitr. N nj letr pr papn Inocenti III, Dhimitri i shfaqte kreut t kishs katolike vendimin pr t’u futur bashk me vasalt e tij, n gjirin e kishs katolike. Papa nisi q at vit n drejtim t Arbrit dy emisar t tij, ndr t cilt njri ishte arkidhjaku katolik i Durrsit, q do t merreshin me prgatitjen doktrinale t princit t Arbrit e t njerzve t tij. Ceremonia solemne e bashkimit t tyre me kishn e Roms do t zhvillohej n nj faz t dyt, n pranin e nj legati apostolik, t drguar posaçrisht nga Papa.

Traktaktivat midis Papatit e princrve t Arbrit u ndrpren si rezultat i rrethanave t reja politike q u krijuan n krejt zonn e Durrsit e t Arbrit pas vitit 1210. Kto u prfshin prsri pr rreth gjysm shekulli n sfern e ndikimit bizantin e gjat ksaj kohe kisha e Arbrit u lidh srish me botn ortodokse. Megjithat, prirjet pro-katolike mbetn gjithmon t fuqishme si n Arbri, ashtu dhe n Durrs. Ktu, krahas kishs ortodokse, vazhdoi t funksionoj pandrprer edhe kisha katolike, q, n munges t kryepeshkopit, drejtohej nga
nj arkidhjak i zgjedhur nga mbledhja e klerit vendas. N kt koh n Durrs duken edhe shenjat e para t mbrritjes s misionarve t urdhrave t rinj, dominikan e françeskan. N zonat periferike t Arbrit, n kufi me Pultin e Shkodrn, kisha katolike i ruajti t paprekura pozitat e saj. Vet peshkopi i Arbrit, i prsriti m 1250 papa Inocentit IV dshirn pr futjen e dioqezs s tij nn tuteln e Roms. Ksaj iu paraqit nj rast ideal pr konsolidimin
e pozitave t katolicizmit n nj zon kaq t kontestuar nga t dy kishat rivale, ather kur anzhuint e Napolit morn Durrsin dhe e shtrin juridiksionin e tyre n t gjitha viset e Principats s Arbrit (1272). N at koh u derdhn n Shqipri nj numr i madh fretrish dominikan e françeskan, q u vendosn n abacit e vjetra benediktine ose themeluan qendra t reja manastirore. Ata u kthyen n nj mjet aktiv t propagands papale, e cila ndikoi mjaft n konsolidimin dhe n shtrirjen e mtejshme t pozitave t katolicizmit n Shqipri. Megjithat, prsa i prket shtrirjes s ngusht t Arbrit, ktu riti katolik nuk arriti t zhvendoste plotsisht besimin ortodoks. Qoft pr tradit, qoft si rrjedhoj e ndikimit, q kisha ortodokse ushtroi vazhdimisht n kt brtham qendrore t trojeve shqiptare, ktu u arrit t realizohej nj simbioz e deri nj przierje e t dy riteve, pr t ciln papt e Roms u ankuan m se nj her. Nj simbioz e przierje e till u shpreh materialisht n ekzistencn e funksionimin paralel t kishave e manastireve katolike e ortodokse n gjith zonn e Arbrit si dhe n Durrs. Nuk jan madje t rralla rastet kur brenda t njjtit tempull t gjenden s bashku element simbolik, ikonografik, ritual e kulturor q i prkasin njrit apo tjetrit rit. Shembull tipik n kt drejtim ishte kisha e hershme e Shn Mris n Brrar afr Tirans, nj themelim i bujarve Skurra, ku skenat biblike n afresket e mureve, ose mbishkrimet latine apo greke, dshmojn pr nj pozit t paprcaktuar t gjith ksaj treve midis katolicizmit e ortodoksis e n nj kuptim m t gjer midis qytetrimit perndimor e atij bizantin. Pikrisht pr kt arsye, nj misionar katolik, q vizitoi Arbrin m 1308, konstatonte se banort e ktij vendi qen « sa katolik, aq edhe ortodoks ». Edhe m kuptimplote pr çshtjen e prirjeve kulturore e fetare q mbizotronin n at koh n trevn e Arbrit sht shembulli i ***l Topis, princ i Arbrit n vitet 1350-1385. Edhe pse botrisht shpallej si princ katolik e ithtar i Paps, ***l Topia n praktik u shqua si themelues (ktitor) kishash e manastiresh ortodokse e n prgjithsi si mbrojts e prkrahs i kulturs bizantine n principatn e tij.

Darkness

  • Guest
Historia e Popullit Shqiptar
« Reply #166 on: September 09, 2007, 08:43:13 PM »
Kristalizimi i sfers ortodokse n shek. XIII-XIV

Pavarsisht nga dobsimi apo humbja e pozitave n treva t caktuara, fakti sht se prtej brezit Durrs-Ohr pozitat e kishs ortodokse n Shqipri nuk u rrezikuan asnjher seriozisht nga msymja e katolicizmit roman.

Aty ndihej fuqishm veprimi i qendrave t mdha t ortodoksis bizantine, siç qen kryepeshkopatat e Durrsit, Naupaktit, dhe sidomos ajo e Ohrit. Nj numr i madh kishash e manastiresh bizantine, t ndrtuara q n shekujt e hershm t mesjets e q ruhen ende sot n vende t tilla, si n Ohr, Korç, Elbasan, Pojan, Berat, Ballsh, Prmet, Gjirokastr, Sarand, dshmojn pr ndikimin e plotfuqishm q kisha ortodokse bizantine ushtronte n kto vise. Disa nga kto manastire administroheshin e drejtoheshin drejtprdrejt nga Patriarku i Konstandinopojs e gzonin kshtu statusin e lakmuar t manastirit stavropegjiak.
T till dshmohen t ken qen manastiri i Shn Kollit n Mesopotam (Delvin), nj fondacion i hershm i perandorit bizantin Konstandini IX Monomak (1042-1054), apo manastiri i Labovs s Kryqit dhe ai i Hoteahovit (Çamri).

Ndryshe nga viset e tjera shqiptare n veri t vijs Durrs-Ohr, n territoret n jug t saj kriza e Perandoris Bizantine n shek. XII dhe shembja e saj m 1204 nga kryqtart nuk i tronditi pozitat e ortodoksis bizantine. Pr m se gjysm shekulli pas rnies s Konstandinopojs, e gjith shtrirja prej Durrsit n Prevez u prfshi n kufijt e Despotatit t Epirit, nj formacion q n pikpamje shtetrore e kishtare qe nj imitim i Perandoris Bizantine. Nn tuteln e Despotve t Epirit, peshkopatat e Durrsit, Ohrit, Kanins, Beratit, Devollit, Drinopojs, Himars, Butrintit, Eurojs etj., njohn nj periudh lulzimi t veçant. Pas vitit 1260, pjesa m e madhe e ktyre trevave u prfshi edhe pr gati nj shekull tjetr (deri m 1346) n kuadrin e Perandoris s rindrtuar Bizantine, gj q ndikoi akoma m shum n forcimin e ***akterit ortodoks t besimit n to. Rrethanat politike bn shpesh q familjet fisnike Matrnga, Muzaka, Zenebishi, Spata, Losha t kishin marrdhnie me fuqit katolike si anzhuint e Napolit ose Venediku, madje dhe me vet Papatin. Si rezultat ndodhi q n pikpamje kishtare ndonj pinjoll i tyre t kthehej n katolik. Nj dokument i vitit 1290 jep pikrisht emrat e nj grupi « neofitsh » katolik q u prkisnin familjeve n fjal. Pavarsisht nga episode t tilla, trevat jugore shqiptare dhe banort e tyre qndruan, n prgjithsi, t lidhura me ritin ortodoks.

Pavarsisht nga fakti q ndarja kishtare q prej shek. XI u b nj realitet n jetn shoqrore n Shqipri, ajo nuk arriti asnjher t ushqej shfaqje t intolerancs e t fanatizmit fetar. Prgjat gjith mesjets ktu s’ka asnj t dhn q t pohoj ekzistencn e ballafaqimeve e t konflikteve fetare midis shqiptarve ortodoks dhe atyre katolik. Kjo bashkjetes e ky mirkuptim u ruajt edhe kur struktura fetare n Shqipri ndryshoi n mnyr radikale dhe
kur pjesa m e madhe e popullsis u konvertua n islamizm.

Darkness

  • Guest
Historia e Popullit Shqiptar
« Reply #167 on: September 09, 2007, 08:44:28 PM »
5. PRONA FEUDALE NË SHQIPËRI GJATË SHEK. XI-XIV



Prona feudale dhe evoluimi i saj n Shqipri (shek. XI-XIV)

Shekulli X ofron dshmit e para historike pr format fillestare t prons feudale n Shqipri. Ato kan t bjn kryesisht me pronat kishtare, dokumentacioni i t cilave mundi t ruhej m mir npr arkivat e biblotekat e manastireve dhe institucioneve t tjera kishtare. Konkretisht, pr vitet 1018 e 1020 ruhen dy akte dhurimi t perandorit bizantin Bazili II pr disa nga peshkopatat shqiptare. N aktet (diplomat) n fjal bhet fjal pr numra t ndryshm kleriksh e pariksh, q prfaqsojn kategori t ngjashme bujqish, t cilt bashk me tokn e tyre lidheshin pas peshkopatave n fjal me detyrimin q t’u dorzonin atyre tatime t caktuara, t cilat m par i dorzoheshin shtetit bizantin. Kshtu, kryepeshkopit t Ohrit i akordoheshin 30 klerik e po aq parik, njlloj sa edhe peshkopit t Kosturit. Kurse peshkopi i Glavinics do t kishte n viset nn juridiksion t tij, n Mallakastr e Kanin, 40 klerik e 40 parik, po aq sa dhe peshkopi i Beratit. Peshkop t eparhive m pak t rndsishme, si t Cernikut (Crrikut), e Dropullit (Adrianopolit) do t kishin nga 15 pr seciln nga t dy kategorit, kurse ai i Himars 12 pr çdo kategori. N aktet e Bazilit II prcaktohet se peshkopatave n fjal u jepej e drejta e nxjerrjes pr vete (ekskusia) t t ardhurave q m par i dorzoheshin shtetit bizantin.

Lidhja e nj numri t caktuar fshatarsh, bashk me ngastrat e tyre, pas personave fetar ose laik me qllim shlyrjen n favor t ktyre t fundit t atyre detyrimeve, q fshatart n fjal deri ather ia kishin dorzuar shtetit, prbn nj shenj paralajmruese pr marrdhniet e reja q po prvijoheshin n fshatin shqiptar. Megjithat, nj lidhje e till qe ende e brisht, qoft pr faktin se numri i ekonomive fshatare q i atashoheshin nj personi a nj institucioni fetar t caktuar qe i ult, qoft pr faktin se pjesa e rents q kta t fundit merrnin nga kto ekonomi fshatare qe ende e vogl n krahasim me sasin e rents q shkonte n favor t shtetit. Nga ana tjetr, ky sistem linte krejtsisht n duart e shtetit atributet e pushtetit gjyqsor, duke i dhn atij nj pozit mbisunduese si ndaj bujqve « t dhuruar », ashtu dhe ndaj beneficiarit q tash e tutje prfitonte nj pjes t rents s tyre.

Gjithsesi, aktet e dhurimit t perandorit bizantin Bazili II t viteve 1018-1020 zbulojn nj faz embrionale t sistemit t pronies (pronoia), i cili nga shek. XI u b forma tipike e prons feudale n Bizant. Institucioni i pronies pati nj prhapje t gjer edhe n trevat shqiptare, aq sa fjala « pronie » u trashgua n fjalorin e shqipes, duke marr n dallim nga kuptimi q kishte fillimisht, kuptimin e çdo forme zotrimi t pakushtzuar (pron).

N fakt, pronia ishte nj sasi e caktuar toke e prfaqsuar nga nj numr ekonomish fshatare, q perandori bizantin me an t nj diplome t posaçme (krysobull) ua shprndante personave laik apo institucioneve fetare pr t’i pasur n zotrim t kushtzuar.

Pronia nuk ishte kurrsesi nj zotrim me t drejta t plota. Duke marr pronien, titullari i saj, proniari, fitonte t drejtn t vilte nga ekonomit fshatare, q prbnin pronien e tij, nj numr t caktuar detyrimesh q deri ather shkonin n dobi t arks perandorake. N kmbim ai ishte i detyruar t’i prgjigjej thirrjes s perandorit pr shrbim ushtarak, duke u paraqitur me nj numr kalorsish e kmbsorsh t armatosur me shpenzimet e veta. Kshtu n fund t shek. XIV nj proniar nga familja Dukagjini i prgjigjej thirrjes s kryezotit pr luft duke u paraqitur me 40 kalors e 100 kmbsor. N pikpamje juridike, pronia ishte, pra, e ngjashme me stratiotika ktemata, d.m.th. me ngastrat e ushtarve-bujq t periudhs paraardhse. Si njra dhe tjetra jepeshin pr shfrytzim me kusht dhe kushti kryesor ishte kryerja e shrbimit ushtarak. Por n pikpamje shoqrore ndryshimi mes njrs dhe tjetrs qe i madh. Zotruesit e ngastrave ushtarake i prkisnin klass s fshatarsis s lir, q merreshin vet me punimin dhe shfrytzimin e tyre. N t kundrtn, zotruesit e pronies i prkisnin klass s pronarve t mdhenj, q prdornin punn e t tjerve, t bujqve parik (paroikoi).

Darkness

  • Guest
Historia e Popullit Shqiptar
« Reply #168 on: September 09, 2007, 08:44:58 PM »
Pronia lidhej ngusht me personin t cilit i jepej. Ajo nuk shitej, nuk ndahej, nuk dhurohej. Pas vdekjes s titullarit, proniarit, ajo i kthehej prsri pushtetit qendror dhe me nj krysobull t re perandori ia kalonte at nj proniari t ri, q sigurisht merrte prsipr detyrimin ushtarak. Pronia mund t trashgohej nga i ati tek i biri n rast se ky merrte prsipr t kryente detyrimet ushtarake si i ati. Por dhe n kt rast nevojitej miratimi i pushtetit qendror, prkatsisht i perandorit.

Instituti i pronies e prshpejtoi edhe n Shqipri procesin e feudalizimit, sidomos nprmjet krijimit t nj shtrese t re t pasurish, t fisnikris ushtarake. N shek. XII vendi glonte nga fisnik t till q mbanin tituj bizantin, si sebastos, kaballarios etj.. Pr shum nga kta, pajisja me pronia e me tituj nga pushteti qendror bizantin shnoi edhe fillimin e nj procesi integrimi n shtetin dhe administratn bizantine.

Me kalimin e kohs pronia psoi ndryshime thelbsore. N shek. XIII-XIV proniart fituan nj numr t madh privilegjesh e atributesh, duke e zhvendosur gjithnj e m shum pushtetin qendror. Sasia e rents q shkonte n dobi t proniarit u rrit s teprmi n raport me at q i shkonte arks qendrore. Proniart filluan t merrnin pr vete edhe taksn e toks, q ishte atribut i pandashm i pushteti qendror. Proniart ngritn nj aparat t tyrin administrativ, q zvendsoi at shtetror, me npuns, roje, ushtar, ndonjher edhe me gjykats t vett.

N fakt, pas shek. XIII, ndodhte shpesh q proniart t prvetsonin edhe t drejtn e gjykimit fillimisht pr çshtjet e vogla, m von edhe pr krimet e rnda, duke i hequr pushtetit qendror nj nga prerogativat kryesor t ushtrimit t sovranitetit.

N shek. XIV, pronia i ishte afruar s teprmi statusit t nj zotrimi feudal t pavaruar. Ajo tanim mund t trashgohej, t ndahej, madje dhe t shitej. Gjithnj e m rrall proniari prmbushte detyrimin kryesor ndaj shtetit, at ushtarak, madje kjo shpjegon prse n ndonj rast del se zotrues dhe administrator t proniave t ishin edhe gra.

Megjithat, n fund t shek. XIV dhe gjat gjith shek. XV, n prputhje me intensifikimin e veprimtarive ushtarake si pasoj e sulmeve t turqve osman, vihet re nj rigjallrim i institucionit t tokave ushtarake (stratiotika ktemata), qoft n formn e mirfillt feudale (pronia), por sidomos n formn e vjetr t parcelave t vogla ushtarake t periudhs s perandorve « maqedon » (shek. IX-XI). Shum nga shqiptart e emigruar n Greqi, n shek. XIV-XV, u vendosn bashk me familjet e tyre n zotrimet e feudalve bizantin, t cilt u dhan atyre n prdorim toka, vreshta e kullota kundrejt kryerjes s shrbimit ushtarak n mbrojtje t zotrimeve n fjal. Burimet e kohs i quajn ata rndom stratiot (ushtar). Institucioni i pronies njohu nj prhapje t madhe n zonn e Shkodrs, ku n shek. XIV
dshmohet nj numr i madh proniarsh, t cilt me miratim t Venedikut administronin fonde t caktuara tokash nn juridiksionin e Shkodrs kundrejt detyrimit pr t’i shrbyer me lufttar qeveritarit venecian t atij qyteti. Nga ana tjetr, n zotrimet e saj t Peloponezit, t Eubes e t Dalmacis, Republika e Venedikut trhoqi masa t tra emigrantsh shqiptar, t cilve u premtonte ngastra toke, vreshta, kullota etj., kundrejt angazhimit t tyre n mbrojtje t kshtjellave e zotrimeve veneciane nga sulmet e turqve osman. Pr m se nj shekull, kta pronar-lufttar shqiptar (stratiot), qen shtylla kurrizore e ushtrive t Venedikut sa n zotrimet e tij t Shqipris, ashtu dhe n ato t Greqis e t Dalmacis.
Reparte stratiotsh shqiptar u prdorn nga Venediku edhe n Itali, n luftrat me shtetet rivale t tij. Fama e stratiotve shqiptar, si Mrkur Bua, Manol Blesi etj., i kaprceu edhe kufijt e Italis e u prhap n Gjermani, Franc, Poloni, ku kta stratiot ofruan shrbimet e tyre.

Ndonse pronia u b dukuri mbizotruese n shek. XI-XIV, krahas saj vazhduan t ekzistojn forma t tjera t prons. Kjo vlen n radh t par pr bashtinn apo pronn m t drejta t plota e t pakushtzuara, q posedohej mbi bazn e titujve t prons (titulus possessionis). Kishte bashtina q i prkisnin prfaqsuesve t aristokracis dhe q si t tilla kishin shtrirje t madhe dhe punoheshin nga bujqit. Kto njiheshin n Bizant me emrin « paraspor ». Por kishte edhe bashtina t vogla, prona t bujqve, q punoheshin nga vet pronari. Kategoris s bashtins i prkisnin edhe pronat e qytetarve t Durrsit, Shkodrs, Drishtit etj., n rrethinat e qyteteve n fjal. N Durrs qytetart zotronin n pron t plot edhe kullotat n malin e afrt t Temalit. Ndarja, trashgimia apo shitblerja e bashtinave ishte nj dukuri e zakonshme, q ndeshet hert n Durrs, Dibr, Devoll, Vageneti e gjetk. Bashtina ishte e vetmja kategori e prons q paraqitej lirisht n tregun e toks. Shitblerja e saj pasqyrohej n ndryshime t shpejta e t thella t statusit shoqror. Nj shitje e shpejtuar e toks apo edhe nj prjashtim nga e drejta e trashgimis mund ta kthente sakaq nj pronar n nj bujk t varfr (paroikos), siç ndodhi m 1223 me Tanushin, birin e Gjinit, nga Dibra, i cili u detyrua t punonte si bujk (poroikos) n tokat e t tjerve, pasi e ma dhe vllezrit nuk
i dhan pjesn e toks q i prkiste si trashgim nga i ati.

Darkness

  • Guest
Historia e Popullit Shqiptar
« Reply #169 on: September 09, 2007, 08:46:25 PM »
Afrimi i statusit t prons s kushtzuar (pronies) me at t prons s pakushtzuar (bashtins) pas shek. XIII, i dha vrull t paprmbajtur procesit t prqendrimit t tokave n pak duar, rrjedhimisht dhe rrnimit t pronarve t vegjl. Ky proces u shoqrua me rritjen e t drejtave (imuniteteve) dhe t atributeve sovrane t pronarve t veçant dhe me fuqizimin e pozits s tyre ekonomike, juridike e politike si ndaj mass s fshatarve t vet,
ashtu edhe ndaj pushtetit qendror. Kjo sht koha kur mund t flitet pr marrdhnie feudale t zhvilluara n Shqipri.

Zotrimi feudal n Shqipri, si kudo n Bizant apo n Perndim, prbhej nga dy pjes kryesore: toka e fshatarve-parik e ndar n ngastra (stases) dhe toka e zotris q ishte n zotrim t drejtprdrejt t tij. Toka e fshatarit prfaqsohej nga shtpia e tij (zjarri) me anekset dhe me arn, vreshtin, kopshtin etj.. Zotrimi i fshatarit nuk ishte i prqendruar: ai ndahej n shum ngastra t vogla, shpeshher larg njra-tjetrs. Pjesa tjetr e fondit t toks n nj zotrim feudal ishte pron e drejtprdrejt e fisnikut dhe si e till administrohej prej tij (paraspori). Kjo pjes e zotrimit feudal (ekonomia demaniale) erdhi vazhdimisht duke u shtuar, paralelisht me fuqizimin e aristokracis. ***akteristike sht q, n nj faz t par, ishin ngastrat e fshatarve ato q realizonin pjesn kryesore t prodhimit feudal. Por n shek. XI pjesa e tokave n administrim t drejtprdrejt t fisnikut i kaloi t parat si nga sasia, ashtu dhe nga prodhueshmria. Shtrirja e madhe e tyre lejonte prdorimin e metodave e t teknikave t prparuara, siç qe qarkullimi bujqsor 3-vjeçar, si dhe shfrytzimin intensiv i tokave nprmjet ujitjes, plehrimit etj..

Edhe m i shpejt ishte procesi i prqendrimit t tokave n duart e institucioneve fetare, manastireve e peshkopatave. Ndryshe nga ç’kishte ndodhur deri n shek. XII, kur siprfaqet n zotrim t tyre ishin rritur si rezultat i dhurimeve t bra nga ana e pushtetit qendror, tani, pas shek. XII, dhuruesit e mdhenj t manastireve e t peshkopatave jan fisnikt e mdhenj apo t vegjl, pa prjashtuar dhe kategorin e njerzve t thjesht t fshatit e t qytetit. N fillim t shek. XIV manastiret e peshkopatat kishin arritur t grumbullonin sasi t pamasa fondesh toksore. Nj pjes e konsiderueshme e viseve t Kosovs ishin at koh pron e manastireve t mdha, si ai i Hilandarit n malin Athos, ai i Deçanit (n rrethin e Pejs), i Vranjs (Shkodr), i Kryengjllit (Prizren), i Shn Gjergjit (Shkup) etj.. Vetm manastiri i Deçanit zotronte n shek. XIV rreth 20 000 ha tok, q zinin nj zon pak a shum kompakte n Rrafshin e Dukagjinit. Toka i dhurohej manastirit bashk me bujqit, t cilt çliroheshin nga detyrimet ndaj feudalit. Kto i kalonin manastirit trsisht, n formn e detyrimeve n natyr, n t holla e n pun angari.

As feudali, pronar i dikurshm, as njerzit e tij nuk mund t shkelnin n at tok e t mblidhnin detyrimet. N aktdhurimin e dy fshatrave t zons s Dibrs pr manastirin e Hilandarit, m 1426, Gjon Kastrioti deklaronte se fshatrat n fjal do t ishin t lir nga çdo lloj detyrimi q i kishin dhn deri ather atij; kto t drejta ai ia kalonte t plota manastirit.

T ardhurat e manastireve ishin kryesisht n produkte bujqsore. Por nj pjes, sigurisht m e vogl, vinin nga veprimtaria zejtare dhe nga aktivitete t tjera. Kshtu, manastiri i Prizrenit merrte falas nga zona e Pultit nj sasi fshikzash mndafshi, ver e krip, kurse manastiri i Deçanit prpos ktyre merrte edhe nj sasi hekuri (50 nade). Manastiri i Prizrenit merrte 1 mij hyperper n vit nga doganat e Prizrenit. T ardhura t mdha manastiret nxirrnin nga panairet t organizuara n territorin e tyre. Shpeshher n panaire t tilla, si p.sh. n panairin e Shn Gjergjit n Shkup, ishte e ndaluar t tregtoheshin produkte t tjera, q s’ishin t manastirit n fjal.

Nj burim i qndrueshm t ardhurash pr kishn mbetej, n fund, taksa pr kishn (kanonikon), e paguar n natyr e n t holla. Nj pjes e mir e saj merrte rrugn pr n Rom e Konstandinopoj. Dorzimi i detyrimeve (prebenda) ishte nj nga shkaqet e frkimeve q lindnin her pas here midis klerit vendas shqiptar, nga njra an, dhe Papatit t Roms e Patriarkatit t Konstandinopojs, nga ana tjetr.

Darkness

  • Guest
Historia e Popullit Shqiptar
« Reply #170 on: September 09, 2007, 08:47:05 PM »
N prpjekje pr t gjetur mjete financiare plotsuese, veçanrisht n koh luftrash, pushteti qendror vendoste tatime t jashtzakonshme mbi popullsin. Kshtu, n vitet e fundit t shek. XII, perandori bizantin vendosi mbi popullsin e provincave perndimore t perandoris t ashtuquajturin alamanikon (taksa gjermane), pr t prballuar nevojat e lufts me perandorin gjerman, Henrikun V t Sicilis. N shek. XV Venediku u impononte banorve t zotrimeve t tij n Shqipri mbledhjen e herpashershme t detyrimeve t jashtzakonshme (recollecta), me t cilat siguronte paqen me komandantt osman t krahinave fqinje.

E gjith piramida e shoqris feudale mbshtetej n shfrytzimin e puns s bujqve (parikve). Kategori t tjera bujqish ishin edhe « t huajt » e « t lirt » (ksenoi, eleutheroi). Kta ishin t privuar nga toka e nga çdo lloj prone, pra t parregjistruar nga fisku dhe vendoseshin n feud n cilsin e puntorit me mditje. Por me koh edhe kta pajiseshin me nj cop tok pr t ciln paguanin detyrimet prkatse, duke u shkrir, kshtu, dhe ata n masn e parikve.


Detyrimet feudale

Sistemi i detyrimeve feudale q rndonin mbi fshatarin nuk ishte i njjt pr t gjitha viset shqiptare. Ai ndryshonte sipas konfiguracionit t terrenit, por edhe sipas sferave politike n t cilat prfshihej kjo apo ajo zon. Edhe raporti midis llojeve t ndryshme t rents, n natyr, n t holla e n angari, ndryshonte nga vendi n vend e nga koha n koh. Fuqizimi i fisnikve kundrejt pushtetit qendror bri q nga shek. XIII, pjesa e rents n angari e n t holla t rritej n krahasim me rentn n natyr. Njhersh ndryshoi edhe raporti midis rents q shkonte n favor t shtetit dhe asaj n dobi t fisnikut, n fitim t ktij t fundit.

Detyrimet pr shtetin prfshinin detyrimin mbi tokn (soku), q n trevn e Shkodrs prbhej nga pagimi i nj dukati dhe t nj modi grur (afr 250 kg) n vit nga çdo ekonomi fshatare. Krahas sokut paguhej dhe taksa « pr tym » (zjarr, shtpi) e barabart me nj dukat flori, e ashtuquajtura « e dhjeta e melit », taksa e obrokut, baras me 4 grosh argjendi n vit, q paguhej si kontribut pr mbajtjen e ushtris dhe t npunsve qeveritar gjat qndrimit n nj vend t caktuar etj.. Nj vend t rndsishm zinte aerikoni, q n fillimet e tij kishte qen thjesht nj gjob e parashikuar pr nj numr shkeljesh e krimesh (vrasje, prdhunim, gjetje thesari). Me kalimin e kohs aerikoni u kthye n nj detyrim t prhershm. Kontribute t tjera t bujkut pr shtetin kishin t bnin me pun angari n ndrtime rrugsh, urash, kshtjellash (kastroktisia) apo n transporte t ndryshme, me taksa t veçanta si e dhjeta e derrave, taksa e vers, e vajit etj..

Nga ana e tij, fisniku merrte si rregull 1/10 e prodhimeve, por kjo nuk prjashtonte q duke shfrytzuar pushtetin, ai t krkonte sasi m t madhe. N rastet kur pronari jepte me qira ngastra nga paraspori i tij pr bujq nevojtar, ai krkonte deri n 1/4 e 1/2 e prodhimit. Pr raste festash fshatart ofronin gjithashtu dhurata n natyr (kaniske), t cilat ishin t detyruara dhe aspak me dshir, siç e thot emri i tyre. E madhe ishte gama e punve angari q bujqit kryenin gjat vitit n pronat e fisnikut: nga lrimi i toks, mbjelljet, korrjet, vjelje e vreshtave, e deri te transportimi i produkteve npr depo, prerja e transporti i druve t zjarrit, i krips etj.. N shek. XIV angarit zinin nj pesh t madhe t detyrimit t fshatarit.
N disa zona t Shqipris ato zinin deri n 2 dit pune n jav n pronat e fisnikut apo n shrbime t ndryshme.

N shek. XII-XIV vertikalizimi feudal i shoqris shqiptare u thellua edhe m tepr. Lidhjet e varsis ekonomike e juridike prfshin sektor gjithnj e m t gjer t popullsis fshatare. Burimet flasin pr kthim n pron feudale jo vetm t zonave fushore, por dhe t atyre kodrinore e madje malore. N pronsi feudale po kalonin edhe bastionet e fundit t prons s bashksis, pyjet, kullotat, korijet, peshkoret etj.. Ky proces feudalizimi mori vrull sidomos n periudhn e dobsimit t Perandoris Bizantine, q prkon me sundimin e dinastis s Perandoris Paleologe (shek. XIII-XV). At koh edhe prona e prkohshme dhe e kushtzuar (pronia) prmbylli evolucionin e saj t kthimit n nj pron t vrtet feudale t prhershme, t trashgueshme e t pakushtzuar. Shitblerja e lir e tokave e favorizoi s teprmi prqendrimin e toks n duar t nj numri t kufizuar pronarsh.


Por masn drrmuese njerzore, mbi t ciln ngrihej pushteti i fisnikut, e prbnin pa dyshim bujqit, q banonin dhe punonin n zotrimet e tij. Tashm lidhjet feudale t varsis po ktheheshin n nj ***akteristik themelore t marrdhnieve t tyre me « t fuqishmit ». Burimet historike i prmendin shpesh her bujqit me termat servi, villani apo paroikoi, q dftejn bujkrobin e mirfillt. T njjtat burime japin t dhna t mjaftueshme, q tregojn
se n zona t gjera t Shqipris popullsia e fshatit kishte rn realisht n statusin e bujkrobris. Nj udhtar anonim tregon, n vitin 1308, se fshatart n krahinat kryesisht malore t Klcyrs, Tomorrics, Stefaniaks, Kunavis, Pultit e Dibrs, punonin tokat dhe vreshtat e fisnikve t veçant, u dorzonin atyre detyrime t caktuara dhe kryenin shrbime t tjera shtpiake pr ta. Historiani bizantin Kantakuzeni, nga ana e tij, dshmon se fuqia e krerve t ktyre krahinave mbshtetej s teprmi n bagtit e imta e t trasha q ata zotronin n kope t panumrta.

Darkness

  • Guest
Historia e Popullit Shqiptar
« Reply #171 on: September 09, 2007, 08:47:32 PM »
6. QYTETET E SHQIPËRISË



Zhvillimi urbanistik dhe popullsia

Qytetet qen ato q psuan m shum gjat periudhs kalimtare t kaprcimit nga lashtsia n mesjet. Si rezultat i shthurjes s plot t sistemeve t vjetra t qeverisjes, t ekonomis, t komunikimit qytetet shqiptare shnuan nj dobsim e tkurrje n funksionet e tyre. Nga ana e tyre, sulmet « barbare » q u prsritn rregullisht n shek. V-VII, i dhan dhe ato nj goditje t pandreqshme pjess m t madhe t qyteteve t Ilirikut Perndimor. Nishi, Doklea, Skampa, Amantia, Onkezmi, Euroia nuk i mbijetuan dot ksaj periudhe t trazuar. Qytete t tjera, si Apolonia, Butrinti, Adrianopoli, Bylisi (Glavinica) humbn shklqimin e dikurshm dhe mbijetuan vetm si qendra t thjeshta peshkopale e ushtarako-administrative.
N fakt, edhe burimet e kohs i emrtojn pjesn m t madhe t qyteteve t hershme, jo m si qytete (polis), por si kshtjella (kastellia, polismata), duke nnvizuar me kt rnien e funksionit ekonomik e shoqror t tyre. Shkodra, Lezha, Ulqini, Liknidi (Ohri) arritn t mbeten qendra t banuara, ndonse dhe ato u goditn rnd. N mjaft raste, qytetet e dikurshme u shprnguln n lartsit e afrta, ku popullsia ndihej m e sigurt brenda mureve
t rindrtuara ose t ndrtuara rishtas. I till qe rasti i Krujs, i Kanins, i Petrels. Edhe n Lezh, qendra e gravitetit u zhvendos nga qyteti i poshtm i zhvilluar rreth portit (Lissus), n pikn e afrt mbizotruese, ku ndodhej kshtjella e vjetr.

Nj rast t prveçm prbn qyteti i Durrsit, i cili edhe n shekujt e mesjets s hershme vazhdoi t jet « metropoli i Ilirikut » (Niqifor Brieni). Qyteti-port, piknisje e rrugs Egnatia, ishte nyja kryesore q lidhte Perandorin Bizantine me zotrimet e saj n Itali dhe, n prgjithsi, me Perndimin. N shek. V perandor Anastasi I, me origjin nga ky qytet, e qarkoi at me mure solide q u qndruan t gjitha kohrave. Rndsi e veçant iu kushtua fortifikimit t Durrsit nga krahu i veriut (Kepi i Palls), ku nj istm me gjersi 7 km e bashkonte qytetin me pjesn tjetr t kontinentit. N kt krah, ku priteshin goditjet kryesore kundr qytetit, gjendej e ashtuquajtuara « Porta e Kalorsit », e prmendur m 1246 dhe q e mori emrin nga statuja e bronzt e kalorsit, e vendosur s’dihet kur mbi traun e ports. Po n kt krah ngrihej nj kull e fuqishme, e restauruar m 1225 nga despoti Teodor Engjlli i Arts. Rreth vitit 1280 anzhuint ndrtuan n mbrojtje t portit nj kull t
re n krahun jugor, buz detit, q u lidh me kshtjelln bizantine me an t nj muri. N kt an t kshtjells ekzistonte qysh n shek. XI nj lagje e banuar prej tregtarsh nga Venediku dhe Amalfi. N pjesn m t lart t qytetit ndodhej fortesa (castrum, praetorium), ku qndronte garnizoni i qytetit.

N shek. XIII edhe qendra t tjera shqiptare, si Drishti, Deja, Shasi, Prizreni, Lezha, Kruja, Berati, Kanina etj., bn nj hap t rndsishm drejt kthimit t tyre nga kshtjella me fizionomi kryesisht ushtarake, n qendra urbane t zhvilluara. N pamundsi pr t’u zhvilluar brenda rrethit t mureve t trashguara nga e kaluara, qytetet n fjal u shtrin jasht tyre. U formuan kshtu lagjet e jashtme (proastion, suburbium), t cilat shum shpejt
u kthyen n qendra t jets ekonomike t qytetit. Ktu zhvilloheshin tregjet dhe ishin prqendruar dyqanet e punishtet. N mjaft raste, si p.sh. n Berat, kto lagje u rrethuan edhe ato me mure pr t’u mbrojtur n rast rreziku. Pr t siguruar furnizimin me uj t qytetit, prveç burimeve natyrore, shfrytzoheshin ujrat e mbledhura n cisterna t posaçme t hapura n vendin m t sigurt t qytetit. N raste t veçanta, si p.sh. gjat rrethimit t gjat t Beratit nga anzhuint, m 1280-1281, shfrytzohej edhe uji i lumit, me t cilin kshtjella lidhej me sisteme t fshehta e t mbrojtura vendkalimesh.

Duke filluar nga shek. XIII, qendra t reja, me drejtim kryesisht tregtar e doganor, lindn n grykderdhjet e disa prej lumenjve kryesor t Shqipris. T tilla qendra ishin: Shirgji (Bun), Shufadaja (Mat), Bregu (Shkumbin), Pirgu (Seman), Spinarica (Vjos) etj..

Darkness

  • Guest
Historia e Popullit Shqiptar
« Reply #172 on: September 09, 2007, 08:48:11 PM »
Zakonisht qytetet kishin nn jurisdiksionin e tyre edhe nj territor pak a shum t shtrir, q prfshinte fshatra, toka buke, vreshta, ullishte, pyje, kullota si dhe kripore apo peshkore. Kshtu, m 1274, n juridiksionin e Vlors ishin dy distrikte (arkondi) me nj numr fshatrash (casalia). N vitin 1343 rreth 17 fshatra prreth Krujs, mes t cilve Zalli, Shn Vlashi, Vilza, Çerkeza, Kallmeti, ishin pron e banorve t qytetit dhe figuronin si pjes e territorit t tij. Situat e ngjashme dshmohet edhe n Shkodr e n Durrs. Pr shfrytzimin e pronave e t pasurive n territoret prreth, banort e qyteteve punonin vet ose pajtonin vendas me pages (villici, villani). Kufijt e juridiksionit ishin t prcaktuara historikisht dhe çdo prpjekje pr ndryshimin e tyre bhej shkak pr konflikte, shpeshher edhe t armatosura, me qytetin fqinj. Probleme t tilla juridiksioni pati qyteti i Ulqinit me at t Shasit (Suatium), Shkodra me Sardn (Shurdhahun). Grindja pr disa fshatra, q dikur kishin qen nn juridiksionin e Drishtit, u b shkak pr marrdhnie t acaruara midis tij e Shkodrs, q m 1399 degjeneruan n nj prplasje t armatosur.

N gjysmn e par t shek. XIV, popullsia e qyteteve u rrit mjaft. Durrsi llogaritej t kishte ather rreth 25 mij banor. Qyteti u b nj qendr q thithte vazhdimisht banor t rinj nga zonat fshatare. Durrsi dhe Shkodra n shek. XIV njohn nj dyndje t madhe banorsh t rinj t ardhur nga fshatrat prreth. N shek. XV, nj pjes e mir e popullsis s Pargs prbhej nga t ardhur prej fshatrave fqinje Aja e Rapzi. N mjaft raste, autoritetet e mirprisnin kt imigracion t brendshm. Prveçse sillnin gjak e fuqi t reja, t porsaardhurit paraqitnin edhe leverdi t tjera; n shum raste, si n Durrs, bujqit e vendosur n qytet detyroheshin t derdhnin nj shum t caktuar parash ose ta shlyenin kt shum me pun angari n tokat e komuns. Por krahas masave fshatare, popullsis s qyteteve i shtoheshin edhe fisnik t rrethinave q pr nj arsye apo tjetrn vendosnin t shprnguleshin prfundimisht ose ta kalonin aty nj pjes t mir t kohs pr t ndjekur interesat e tyre ekonomik, ose pr t shijuar knaqsit q jepte jeta qytetare (pro factis suis vel pro placere). Shum prej tyre kishin prona, magazina dhe kishin bler edhe shtpi t tyre n qytet. N shek. XIV urbanizimi i zotrve t toks u b nj dukuri normale. Me koh, kta prfaqsues t aristokracis s toks u integruan n jetn e qytetit, morn n dor veprimtari t ndryshme ekonomike, fituan statusin e « qytetarit » (civis) dhe shpeshher u
prfshin n organet drejtuese bashkiake.

Nse rryma e banorve t ardhur prej fshatit jepte ndihmes n rritjen e popullsis s qyteteve, faktor t tjer shkaktonin bjerrjen e saj. Ktu vijn n vshtrim t par luftrat dhe pasojat e tyre shkatrrimtare. Rrethanat e shekujve t par t mesjets, kur mjaft qytete u rrnuan pr t mos u rimkmbur m, u prsritn her pas here edhe n mesjetn e mesme dhe n at t von, duke çuar drejt rrnimit dhe zhdukjes s plot qytete t tra.
Kshtu, nga sulmet e tartarve, n vitin 1242, e psoi keq qyteti i Shasit (Suatium), i cili pasktaj mbulohet nga heshtja. N vitin 1356, si rrjedhim i sulmeve t serbve, qyteti i Drishtit dhe ai i Ballecit prshkruhen si « trsisht t rrnuara » (totaliter dissipatum). Po at vit nj ushtri serbe sulmoi Beratin, duke djegur e shkatrruar me themel lagjet e jashtme t qytetit. Duke filluar nga çereku i fundit t shek. XIV, shum nga qytetet shqiptare u bn pre e inkursioneve osmane, me pasoja t rnda pr to.

Prball sulmeve t ushtrive t huaja, forcimi i sistemit t mbrojtjes prbnte nj shqetsim kryesor t autoriteteve dhe t popullsis s qyteteve. Meremetimi i mureve dhe i kullave mbrojtse prbnte n kt kuptim nj veprimtari t rndomt. Ndrkoh, n momente t jashtzakonshme rreziku, siç qe ai q u shfaq nga dhjetvjeçart e fundit t shek. XIV me inkursionet osmane, u ndrmorn masa t pashembullta mbrojtse. Kshtu, pr t penguar inkursionet osmane drejt Butrintit, pak kilometra n veri t tij, u ngrit nj mur, i quajturi Heksamil, sipas shembullit t murit q, po pr t njjtn qllim, ishte ngritur n istmin e Korintit. Pr t shmangur goditjet e ushtrive osmane n vitet e para t shek. XV, n Durrs u konceptua nj projekt madhshtor, q parashikonte hapjen e nj kanali n krahun lindor t qytetit dhe kthimin e tij n nj ishull. Rrallimi i popullsis s qyteteve pr shkak t luftrave dhe epidemive t ndryshme i detyronte autoritetet e ndonj qyteti t urdhronin riprkufizimin e zons urbane, duke ngritur mure t reja rrethuese brenda perimetrit t mureve t dikurshme.

Prpos luftrave, dukuri t tjera t zakonshme pr kohn, si zia e buks, epidemit dhe fatkeqsit natyrore, ndikonin n uljen e numrit t banorve t qyteteve. Epidemit, si ajo e murtajs, bnin krdin posaçrisht n qytete, ku kishte nj dendsi t madhe popullsie dhe kushte t paprshtatshme sanitare. Qyteti i Durrsit prjetoi epidemi vdekjeprurse m 1362, 1401 e 1481. Murtaja e vitit 1481 goditi rnd edhe Vlorn, e cila, siç thon burimet, u braktis krejtsisht nga banort q krkuan shptim n fshatrat prreth. Murtaja e vitit 1348, e ashtuquajtura vdekja e zez, q u prhap n t gjith Evropn, shkaktoi viktima t shumta edhe n Shqipri. Prveç murtajs, edhe epidemi t tjera, si kolera e malarja, mbillnin vdekjen n qytetet shqiptare.

Darkness

  • Guest
Historia e Popullit Shqiptar
« Reply #173 on: September 09, 2007, 08:48:43 PM »
Pasoja t rnda pr qytetin kishin fatkeqsit e ndyshme natyrore. Prmbytjet, zjarret dhe trmetet goditnin her pas here, duke shkaktuar pasoja t rnda e duke ndryshuar deri edhe fizionomin e tyre. Trmeti i vitit 1269 e shkatrroi thuajse krejtsisht qytetin e Durrsit dhe, me at rast, nj pjes e mir e banorve q mbijetuan gjetn streh n qytete fqinj, si n Berat, ose emigruan n Itali. Nj trmet shkatrrues goditi, m 1356, edhe qytetin e Beratit, kurse m 1452 ishin rrufet ato q dogjn e shkretuan qytetin e Dejs.

Pr t shmangur rrezikun e rnies s zjarreve e t epidemive, autoritetet bashkiake n qytete, si Durrsi, Shkodra, Tivari etj., nxirrnin urdhresa q disiplinonin ndrtimin e shtpive, hedhjen e plehrave n vende t caktuara dhe derdhjen e ujrave t zeza n kanale e gropa t posaçme. Problemet e higjiens qytetare gjenin pasqyrim edhe n Statutet e qyteteve, siç provojn Statutet e qytetit t Shkodrs. Megjithat kushtet e jetess, veçanrisht n lagjet popullore mbeteshin shum t rnda dhe shtpit e ulta me drras e kasht t ngjitura njra pas tjetrs, rrugt e ngushta e t errta, q ktheheshin n depozita plehrash e ujrash t zeza, bheshin vatra zjarri e epidemish vdekjeprurse.

Problemi i siguris ishte gjithashtu nj shqetsim i vazhdueshm dhe q nuk lidhej vetm me situatat e jashtzakonshme t konflikteve t jashtme. Rastet e sulmeve dhe t plaçkitjeve ndaj qytetarve dhe prons s tyre ishin t shpeshta, veçanrisht n ort e vona. Statutet e Shkodrs i detyronin qytetart q lviznin natn t mbanin pishtar t ndezur, pr t’u identifikuar nga rojet e qytetit. Nse ndokush kapej duke lvizur pa pishtar « pas rnies s kambans s tret », atij i viheshin n ngarkim vjedhjet q rastsisht ndodhnin at nat n qytet.

Edhe m e rrezikshme ishte dalja jasht qytetit. Puntort e kriporeve t Durrsit shkonin n pun t armatosur me shkopinj, çekiç e shpata nga frika e plaçkitsve (1436).

Banort e qyteteve, q kishin statusin e qytetarit (civis), ndaheshin n fisnik (nobiles) e popullor (popolares). Fisnikt prfshinin siprmarrsit e mdhenj, pronart e anijeve, tregtart, npunsit e lart komunal, si dhe pronart e mdhenj t tokave q jetonin n qytet. Zakonisht shtpit e tyre ndodheshin n pjesn m t lart e m t mbrojtur t qytetit (castrum), q izolohej nga pjesa tjetr me mure dytsore. N aktet mesjetare prfaqsuesit e fisnikris qytetare dallohen nga titulli « zot » (kyr, ser) q shoqron emrin e tyre. N shtresn e popullorve prfshiheshin zejtart e tregtart e zakonshm, çirakt, kallft, marinart, puntort e krahut n prgjithsi. N qytete kishte edhe nj mas t madhe banorsh, kryesisht t ardhurit rishtas nga fshatrat, q ende nuk e kishin fituar t drejtn e qytetaris. Kta ishin t prjashtuar nga nj sr t drejtash dhe nga pjesmarrja n jetn politike e shoqrore t qytetit.

Banort e qyteteve kishin nj sr detyrimesh ndaj kryezotit ose komuns. Si dshmi t njohjes s sovranitetit mbi tokn, ata u paguanin atyre nj shum t prer pr sokun e obrokun apo siç quhej ndryshe akrostiku. Detyrime t tjera paguheshin pr masat e peshat, pr tregun, pr therrjen e bagtis, pr peshkimin, pr mirmbajtjen e mureve t qytetit
(maldenar). N raste t veçanta, qytetart detyroheshin t kryenin edhe shrbim roje n muret e qytetit ose t merrnin pjes n punime mbrojtse.

Dallimet ekonomike dhe paknaqsit shoqrore, marrdhniet shpeshher problematike me rrethinn bujqsore dhe me aristokracin e saj, ndrhyrjet e ndikimet e huaja, ishin disa nga faktort q ushqenin konfliktualitetin n qytetet shqiptare n mesjet. Shprehja m e lart e tyre ishin revoltat popullore, si ato t kaprcimit t shek. XIV-XV n Shkodr e n Drisht, revolta q bashkuan masa t gjera t qytetit e t fshatit kundr « kryezotit » t huaj dhe fisnikve vendas t lidhur me t. Por edhe kur shum nga qytetet ran nn sundimin e fisnikve vendas, n gjysmn e dyt t shek. XIV, konfliktet me ta nuk munguan. Me t tilla u shoqrua hyrja e Balshajve n Shkodr, n Tivar apo n Vlor, sundimi i Topiajve n Durrs apo i Dukagjinve n Lezh. Konfliktet n fjal ishin shprehje e nj dukurie t prgjithshme pr Ballkanin e mbar Evropn feudale. Qytetet detyroheshin t’u paguanin kryezotrve ose fisnikve nj shum t caktuar (akrostik, census, dacium, tributum). N vitin
1363, Durrsi u detyrua t rris doganat e portit, pr t siguruar tributin pr fisnikt fqinj.
Komuna e Tivarit duhej t’i paguante Balshs 2 000 dukate n vit.

Pavarsisht nga lidhjet e ngushta dhe nga fakti q marrdhniet qytet-fshat rregulloheshin nga tradita, doket e deri te normat statutore, nuk mungojn rastet e konflikteve t ashpra deri t prgjakshme mes banorve t qytetit dhe t fshatit. Domethns pr shkalln e armiqsis q ndizej her pas here sht rasti i vitit 1438, kur qytetart e egrsuar t Tivarit sulmuan nj fshat n rrethin e Ulqinit, duke djegur shtpi e duke vrar e masakruar banor.

Darkness

  • Guest
Historia e Popullit Shqiptar
« Reply #174 on: September 09, 2007, 08:49:45 PM »
Krahas qytetarve me t drejta t plota (cives), q merrnin pjes pa kufizim n jetn ekonomike, shoqrore e politike t qytetit, n qytetet tona prmenden shpesh edhe banort me qndrim e status t prkohshm (habitantes, morantes), t cilt jo rrall her ishin artizan, tregtar e siprmarrs t huaj. N shek. XI n Durrs dshmohen dy koloni me qytetar nga Venediku e nga Amalfi, q kishin lagjet si dhe kishat e tyre, prkatsisht kishn e Shn Andres dhe kishn e Shn Mris s amalfitanve. Veneciant e Durrsit, sipas kronistit italian Malaterra, ishin « nga familje fisnike » (de nobili genere). Ashtu si veneciant n Durrs, edhe raguzant kishin n Shkodr, n Tivar e n Vlor kolonit e tyre tregtare me lagje e kisha t veçanta. N Durrs, n vitin 1401, dshmohen edhe disa banor hebrenj, t varfr e t pakt n numr. Ata merreshin kryesisht me tregtin e vogl, dhe, siç del, ishin t detyruar t paguanin nj taks shtes. Nj prani e vogl hebrenjsh dshmohet edhe n Vlor, n fund t shek. XIV.

T huajt nuk kishin t drejt t zgjidhnin e t zgjidheshin n organet bashkiake, porse gzonin mbrojtje t veçant pr jetn e pasurin e tyre. Venediku e Raguza kishin konsujt e tyre n qytete, si Durrsi, Vlora, Spinarica, q mbronin interesat e qytetarve t tyre. Ndonse midis mass s qytetarve dhe ktyre banorve t huaj t qytetit lindnin her pas here keqkuptime, kto nuk dshmohet t jen shndrruar ndonjher n pogrome e raprezalje kundr tyre. Marrveshje t rregullta dypalshe garantonin jetn e pasurin e qytetarve venecian apo raguzan n Durrs ose n Vlor. Megjithat, ndodhte q n kohn e krizave politike midis qyteteve shqiptare dhe shteteve t Venedikut, Raguzs, Napolit etj., tregtart e siprmarrsit e ndryshm me origjin nga kto shtete, t bheshin objekt i armiqsis dhe i sulmeve t popullsis vendase. N raste t tilla, Republika e Venedikut ose ajo e Raguzs, kan hyr n traktativa t gjata me perandorin bizantin apo me princrit e zotrit shqiptar, pr t siguruar dmshprblime pr qytetart e vet.

N qytetet e zhvilluara t bregdetit, veçanrisht n Durrs, kishte nj rreth tregtarsh e siprmarrsish vendas t lidhur ngushtsisht me interesa ekonomik me Raguzn e sidomos me Venedikun. Ata eksportonin dhe importonin prej andej mallra t ndryshme dhe shpeshher kishin aty magazina, dyqane, madje dhe shtpi t tyre. Sipas burimeve t kohs, pr shkak t interesave ekonomik, por edhe t nj formimi kulturor kozmopolit, kjo kategori njerzish n marrdhniet e prditshme shpeshher « hiqej sikur t ishte me origjin veneciane » (pro Venetis expediantur). Kjo shtres kishte mbshtetjen e Venedikut. N fakt, n momentin e kalimit t Durrsit n duart e Venedikut, m 1392, u duk qart roli vendimtar i ktij krahu « filo-venecian », ku bnte pjes edhe kryepeshkopi durrsak Dhimitr Nesha, si dhe ndonj feudal i fuqishm i rrethinave.

Institucionet qeverisse n qytetet shqiptare

N pikpamje t strukturs shoqrore e t organizimit politik, n Shqiprin mesjetare ndesheshin dy lloje qytetesh: qytetet e llojit italo-dalmatin dhe ato t tipit bizantin. Q t dyja kto gzonin nj tradit t gjat vetqeverisse, bartse e s cils ishin fillimisht nj grup familjesh, q shquheshin pr pasuri, prona e pushtet. T tilla qen n Durrs gjat shek. X- XIII familjet Krisili e Kabasilla (Kabashi), pinjoll t t cilave shfaqen her pas here si « t par » t vendit (proteuon) dhe si mbajts titujsh e dinjitetesh t larta bizantine, prfshir ato t arkondit e t patricit. Fuqia ekonomike e ktyre familjeve mbshtetej n ndrtesat, dyqanet, depot e n anijet q ato zotronin n qytet, e sidomos n siprfaqet e mdha t tokave q kishin sa n rrethet e Durrsit, aq edhe n Lezh, Mat, Myzeqe e deri n Dibrn e n Kolonjn e largt. N Vlor e n krahinn e saj, prej shek. XI e deri von n shek. XVII, familja Frngu sht vazhdimisht protagoniste n qeverisjen dhe n ngjarjet q lidhen me at zon.

Gjat gjith periudhs s sundimit bizantin apo t sundimeve t tjera t huaja, t drejtat sovrane mbi qytetet i prkisnin kryezotit, q sipas rastit mund t ishte perandori bizantin, mbreti serb, mbreti i Napolit apo Republika e Venedikut. Kta e ushtronin sovranitetin nprmjet zyrtarve t caktuar enkas prej tyre dhe q ishin njhersh komandant t ushtris dhe gjykats. N vitin 1166 n Kruj funksione t tilla kryeshin nga nj prior, kurse n Durrs nga nj proteuon (t dyja fjalt, njra latine e tjetra bizantine, prkthehen « i pari »).

Darkness

  • Guest
Historia e Popullit Shqiptar
« Reply #175 on: September 09, 2007, 08:50:25 PM »
N shek. XIII Ulqini dhe Tivari kishin n krye nj kont. N periudhn e fundit bizantine dhe gjat sundimit serb t Stefan Dushanit (1332-1355) mjaft qytete kishin n krye sebastin ose qefalin, q u korrespondojn ofiqeve napolitane e veneciane t kontit e t kapitenit
(shek. XIII-XIV). N kohn e sundimit t despotve serb Llazareviç (1421-1443), n Drisht, n Tivar e n Novobrd kryezoti prfaqsohej nga vojvoda. Funksioni i tij, kryekput ushtarak, flet pr nj kufizim t t drejtave tradicionale vetqeverisse t ktyre qyteteve.

Me shembjen e Perandoris Serbe t Stefan Dushanit (1355), mjaft nga qytetet ran n dor t krerve feudal shqiptar: Balsha (Shkodra, Drishti, Tivari, Vlora), Zaharia (Deja), Dukagjini (Lezha), Topia (Durrsi, Kruja), Gropa (Ohri, Dibra), Muzaka (Berati, Kosturi), Zenebishi (Gjirokastra, Parga), Shpata (Arta) etj.. N ndonj qytet, si n Drisht, n Shas e diçka m prpara n Prizren, pushteti laik ushtrohej n mnyr t pazakont nga peshkopi i qytetit. Shenja pr nj prfshirje t klerit n qeverisjen e qytetit ekzistojn edhe n Tivar, ku
m 1372 prmendet « burgu i kryepeshkopit ».

Venediku solli nj nomenklatur t re n qeverisjen e qyteteve shqiptare pas vitit 1392, kur ai u b zot i tyre. N Durrs u vu t qeveriste bail-kapiteni, n Shkodr kont-kapiteni, kurse n Tivar e n Drisht qeveritari venecian quhej podesta. N Lezh pushteti venecian prfaqsohej nga kshtjellari (castellanus) i qytetit.

Gjithsesi, edhe n kohn e sundimeve t huaja, posti i qeveritarit u besohej n ndonj rast edhe vendasve. Kshtu, m 1251 konti i Drishtit ishte nj fisnik vendas; po prfaqsues i paris lokale ishte m 1266 edhe kapiteni i Durrsit, Andre Vrana, q ishte caktuar n at post nga kryezoti i radhs, mbreti Manfred Hohenshtaufen i Sicilis.

Prgjithsisht, sundimtart e huaj prpiqeshin t fitonin simpatit e paris dhe t popullsis s qyteteve, duke u prpjekur t harmonizonin interesat e veta me interesat dhe ndjeshmrit e vendasve. Megjithat, q nj harmonizim i till ishte i pamundur, kt e tregojn ankesat e vazhdueshme t prfaqsive qytetare ndaj shkeljeve dhe abuzimeve q qeveritart e huaj bnin gjat ushtrimit t mandatit t tyre. Kshtu, n shek. XV, banort e Tivarit ishin aq
shum t zemruar nga prvetsimet e paligjshme, nga detyrimet e angarit arbitrare si dhe n prgjithsi nga sjelljet e vrazhda t podestas venecian Xhakomo Delfin, saq e kishin br zakon ta quanin at me emrin « Neron ».

Nj nga lshimet themelore, q kryezott e ndryshm u detyruan t’u bnin qyteteve shqiptare, ishte njohja deri n nj far shkalle e kuadrit juridik e institucional, q prbnte thelbin e autonomis tradicionale t tyre. N çastin e vnies n zotrim t Durrsit, prkatsisht n 1272 e 1392, ***li I Anzhu dhe Republika e Venedikut nxituan t deklaronin qllimin e tyre pr t respektuar pronat, privilegjet si dhe statutet e « doket e mira » (bonos usus) t durrsakve. Nj pjes e t ardhurave, q merreshin nga doganat komunale (n Shkodr dogana e peshkut, n Drisht ajo e mishit dhe e barit), edhe pasktaj vazhduan t shkonin n dobi t bashkis. Mbi t gjitha, u ruajtn deri diku institucionet tradicionale vendase, q vazhduan t funksiononin krahas pushtetit t kryezotit t prfaqsuar nga qeveritart e tij. N Durrs, Vlor e gjetk dshmohet mbijetesa e bashksis s qytetarve
(universitas, communitas), q ishte forma m e gjer e organizimit qytetar. Ishin pikrisht banort e qytetit me status t qytetarit, q n nj dit t caktuar t vitit mblidheshin dhe zgjidhnin npunsit komunal. N Shkodr mbledhja e qytetarve bhej ditn e Shn Markut, m 25 prill. At dit kambanat e Shn Stefanit ftonin popullin t grumbullohej n sheshin para katedrales, ku n pranin e peshkopit dhe t paris s qytetit bhej przgjedhja e gjyqtarve (tre), e kshilltarve (tet) dhe e financierve (dy) t komuns. Mandati i tyre ishte pr nj vit. Gjykatsit, kshilltart, financiert bashk me m t shquarit e qytetarve (boni homines) ishin antart e nj asambleje m t ngusht, Kshillit komunal. Ky mblidhej nn drejtimin e gjykatsit t par, q n Durrs e n Vlor quhej me emrin bizantin prokathemen, dhe trajtonte çshtje q kishin t bnin me besnikrin dhe me integritetin moral t qytetarve e t npunsve komunal. Veç ksaj, Kshilli komunal kishte detyr t zgjidhte
nj radh tjetr npunsish, mes t cilve notert dhe sekretart e gjyqit (cancellarius). Notert n mjaft raste paraplqeheshin me kombsi t huaj, pr t shtuar shkalln e besueshmris s tyre. Pr kt qllim, notert rekrutoheshin jo rrall edhe nga radht e klerit. N Durrs dualizmi ulturor-fetar pasqyrohej edhe n ekzistencn paralele t dy noteriateve: noter q i prpunonin aktet e tyre n latinisht dhe ata q i prpunonin n greqishten bizantine.

N Vlor, si nn sundimin bizantin e serb, ashtu edhe n kohn e sundimit t Balshajve (1371-1418), ndr postet m t rndsishme komunale ishte ai i admiralit, q tradicionalisht mbulohej nga nj fisnik vendas. E njjta gj ndodhte n Durrs me postin e protontinit. Si admirali, ashtu edhe protontini, ishin komandant t flots s qytetit.

Darkness

  • Guest
Historia e Popullit Shqiptar
« Reply #176 on: September 09, 2007, 08:51:04 PM »
Caktimi i vuls s qytetit, i njsive t matjes e t peshave ishin disa nga prerogativat kryesore t organeve bashkiake. Ato ishin t patjetrsueshme. Çdo qytet kishte vuln, masat e peshat e veta. Nj npuns i posaçm ishte caktuar pr t verifikuar çdo muaj saktsin e tyre. N Durrs masat dhe peshat e autorizuara mbanin vuln e qytetit. Statutet e Shkodrs parashikonin dnime t rnda pr ata q prdornin masa e pesha t falsifikuara. N Durrs vula e qytetit vihej edhe mbi thast e krips, prodhimi i s cils ishte monopol i bashkis. N Shkodr letrat q mbanin vuln e qytetit (charta sigillata) kishin vlern e dokumentit autentik, njlloj si aktet noterike.

Statutet ishin shprehja m e lart e organizimit komunal t qyteteve shqiptare n mesjet. Ato prmblidhnin aktet normative q rregullonin n trsin e tyre organizimin e funksionimin e qytetit, si dhe marrdhniet midis qytetarve, midis tyre dhe shtetit, midis vet qytetit dhe ambientit rrethues. Nga t dhnat e deritanishme del se me statute ishin pajisur Durrsi, Shkodra, Drishti, Tivari e Ulqini. Statutet e Durrsit u nxorn jasht prdorimit dhe humbn gjat sundimit t Topiajve n qytet (1368-1392). Disa vite pas kalimit t qytetit nn sundimin e Venedikut, m 1398, u gjetn 35 kapituj t ktyre statuteve, q ruheshin n ****ndin françeskan t qytetit. Statutet e Drishtit, t quajtura « Statutet dhe urdhresat e kapitullit t kishs katedrale t Drishtit », pasqyrojn jetn e nj qyteti q identifikohej me fen dhe ku kleri, posaçrisht peshkopi i qytetit, kishin nj rol mbizotrues. Ato q ruhen t plota jan pikrisht « Statutet e Shkodrs », nj kopje e t cilave u zbulua s fundi n fondet e Muzeut Korrer n Venedik. « Statutet e Shkodrs », siç thuhet n Kreun IV t tyre, ruheshin n dy kopje autentike, njra n dhomn e thesarit dhe tjetra pran gjykats s qytetit. Ato prbhen nga 279 kapituj shkruar n venecianishten e shek. XV. Edhe pse t ngjashme me statutet e qyteteve italo-dalmatine, statutet e Shkodrs prmbajn mjaft element origjinal, q i referohen ambientit specifik shqiptar. Mjafton t prmenden n kt suaz referencat ndaj institucionit t « bess » dhe t « hakmarrjes », q nuk gjenden n statute t tjera.

Tregtia dhe zejet

Pr shkak t pozits s saj t favorshme strategjike si ur midis Lindjes e Perndimit, Shqipria vazhdoi t jet n mesjet nj vend i prfshir n trajektoret kryesore t lvizjeve tregtare, posaçrisht t atyre me drejtim Perndim-Lindje e anasjelltas. Nj numr i madh rrugsh zinin fill nga pikat bregdetare t Tivarit, Ulqinit, Shirgjit, Medus (Shngjinit), Shufadas, Durrsit, Bregut, Pirgut, Spinarics, Vlors, Butrintit, Sajadhs, Pargs etj.. dhe zgjateshin drejt brendsis, duke u ndalur n qendrat e njohura t Breskovs, Zveçanit, Nishit, Pejs, Prizrenit, Shkupit, Dibrs, Ohrit, Manastirit, Janins, Kosturit, Selanikut e deri n Konstandinopoj.

Durrsi dhe rruga e vjetr Egnatia qen dy nyje thelbsore n rrjetin ndrkombtar t shkmbimeve tregtare. Q n shek. XI dhe akoma m shum n shekujt pasardhs, tregtar venecian sillnin n Durrs produkte t ndryshme, nj pjes t t cilave e çonin drejt Lindjes nprmjet rrugs Egnatia. Veprimtari e ethshme zhvillohej edhe n krahun e kundrt, nga Konstandinopoja e Selaniku pr n Durrs, e prej kndej, me anije, pr n Venedik. Barts t tregtis n nj itinerar t till ishin shpeshher edhe tregtart durrsak, t cilt vazhdimisht prmenden me anijet e tyre n Venedik. Rndsin e tyre e evidenton qysh m 1155 gjeografi arab Al Idrizi. N kt qark tregtar, midis Venedikut e Konstandinopojs, Shqipria futej natyrshm me eksportet dhe me importet e saj. Gruri, kripa, produktet e leshit, bulmetrat, vera, dylli, mndafshi, lkurt, lnda e drurit ishin zrat kryesor t tregtis e t eksporteve shqiptare. Mes tyre, nj vend t rndsishm zinte edhe eksporti i bagtis s
gjall. Nj objekt luksi veçanrisht t krkuar prfaqsonin kuajt, posaçrisht ata t Kolonjs. M 1391, perandori Manueli II Paleologu i dhuroi ministrit t tij, Georg Mazalon, « kal arbrie » (albanos hyppos), duke e quajtur at « nj dhurat t shklqyer pr nj burr t shklqyer ». Pr t shkuar nga prodhuesi te konsumatori produktet e ndryshme rndoheshin me dogana e taksa t ndryshme, q shpeshher bheshin objekt kontestimi mes tregtarve dhe autoriteteve. Dhnia e privilegjeve doganore ishte krkesa kryesore q Republika e Venedikut dhe ajo e Raguzs u krkonin autoriteteve n Shqipri. T tilla privilegje jepeshin me marrveshje t veçanta, siç ishte ajo e Dhimitrit t Arbrit me Raguzn (1208), ose ato t qyteteve t Durrsit e Vlors me qytetet italiane t Adriatikut: Ankonn, Riminin etj..

Darkness

  • Guest
Historia e Popullit Shqiptar
« Reply #177 on: September 09, 2007, 08:53:09 PM »
Privilegjet tregtare, t akorduara m 1208 nga Princi Dhimitr i Arbrit, zbulojn q n kt koh Republikn tregtare t Raguzs si nj partner t rndsishm pr qytetet dhe sundimtart lokal shqiptar. N fakt, tregtart raguzan u shquan pr nj prani t kudondodhur t tyre n trevat shqiptare, n krkim t produkteve jetike pr qytetin-shtet t Adriatikut, veçanrisht t grurit e t krips. Aktet raguzane t shek. XIII-XV dshmojn qart se Republika e Raguzs n luft t prhershme me zotrinjt sllav t prapatoks dhe me Republikn rivale t Venedikut, e bazonte mbijetesn e vet edhe tek importet q vinin nga Shqipria.

Tregtart raguzan importonin me shumic lnd druri nga limanet e vogla, q duke filluar nga shek. XIII, lindn n grykderdhjet e lumenjve kryesor t Shqipris. Si pasoj e prerjeve masive t porositura prej tyre, siprfaqe t tra pyjore q mbulonin fushn perndimore, veçanrisht n derdhjet e Matit, Buns e Drinit, erdhn duke u zhdukur.

Produkte t tjera t eksportit shqiptar drejt Raguzs ishin vera, dylli, mndafshi, velanija, lkurt e deri armt dhe plumbi e argjendi, q mbrrinin nga qytetet e Kosovs. Nga ana tjetr, nj numr produktesh t zgjedhura vinin n Shqipri nga jasht, kryesisht nga Venediku, Raguza e qytetet e tjera italiane. T tilla ishin cohrat e shtrenjta, arm, stoli prej ari, xhama, en e orendi shtpie prej xhami e fajance etj.. Vlora ishte br n shek. XIII-XIV nj qendr pr tregtin e beharnave, q mbrrinin ktu nga vendet e Lindjes dhe prej ktej rishprndaheshin pr n Venedik e qendra t tjera t Italis e t Dalmacis.

Vllimi i madh i shkmbimeve tregtare diktoi qysh hert pranin e prfaqsuesve t Venedikut ose t Raguzs n qytetet kryesore shqiptare, ku ata prfaqsonin dhe mbronin interesat e shtetasve t tyre. Njoftimi i par mbi ekzistencn e nj « konsulli » venecian n Durrs i prket vitit 1249 (Nicolaus Mauro, consultor Venetorum in Durachio).

M 1277 dshmohet pr her t par prania e nj « konsulli » venecian edhe n Spinaric, gj q n vetvete flet pr lulzimin e ksaj qendre t re tregtare n bregdetin n veri t Vlors. Spinarica ishte porti kryesor nga ku niseshin pr n Raguz eksportet e grurit dhe, pr t mbshtetur veprimtarin e tregtarve raguzan, nj konsull i Raguzs u caktua t vepronte n kt qendr tregtare (1301). Edhe n Prizren Raguza kishte vendosur konsullin e saj, t
paktn nga viti 1332. Konsuj t Venedikut e t Raguzs kishte edhe n Shkodr e n Ulqin.

Qytetet shqiptare u kthyen n qendra t zhvilluara t prodhimit zejtar. N Durrs dhe, n nj mas m t vogl n Vlor, nj mas e madhe njerzish e kishin lidhur jetn me detin. Prveç pronarve t anijeve, t kapitenve (nauclerius) dhe t detarve t thjesht, kishte edhe grupe t tra q merreshin me peshkim e me nxjerrjen e krips. ***pentier e ndrtues anijesh merreshin drejtprsdrejti me prodhimin e barkave dhe t anijeve. N fushn e prpunimit t drurit shquheshin edhe prodhuesit e vozave (botarii). N Durrs prmenden gjithashtu zanate t tjera: lkurtar, kpucar, bukpjeks, kasap (macellarius).
Gurskalitsit (petrarii) e kpucart prmenden pak a shum n t gjitha qytetet, ndrkoh q prodhimi i mndafshit zinte mjaft forca pune n Shkodr, Prizren, Pult, Drisht, Vlor e n Berat.

N Prizren, n Durrs e n Shkodr punohej metali pr prodhimin e armve, t veglave t puns dhe t orendive shtpiake. N Ulqin e Shkodr njiheshin prodhuesit e kambanave, n Vlor prmenden prodhuesit e shpatave (spadarius), kurse farktart (ferrarii) gjendeshin pak a shum n çdo qytet t Shqipris. Shqiptart shquheshin n mbathjen e kuajve, aq sa n disa qytete italiane veçohej mnyra shqiptare e mbathjes s kuajve (ferrare al modo albanese). Qytete t Kosovs, si Novobrda, Zveçani, Janjeva, prveçse pr nxjerrjen, dalloheshin edhe pr punimin e mjaft xeherorve, si arit, argjendit, plumbit. Prizreni gzonte nj fam t pakrahasueshme pr aftsit e argjendarve t tij.

Ndr mjeshtrit q krkonin nj prgatitje t veçant ishin ato t mjekut, piktorit e t arkitektit. Mjeshtr t ktyre zanateve i gjejm t ushtrojn veprimtarin e tyre edhe jasht vendit, siç qe rasti i nj piktori nga Durrsi q m 1388 punonte pr llogari t komuns s Raguzs, ose rasti i arkitektit Andre Aleksi po nga Durrsi, i cili midis viteve 1448-1477 ndrtoi nj sr kishash e altaresh n qytetet dalmatine t Arbes, Traut e Splitit. N Berat kishte mjeshtr t shquar n piktur, n punimin e arit e t argjendit, n gdhendjen e drurit. Porosits i veçant i punve t tyre ishte kisha, pr llogari t s cils ata punuan miniaturat elegante t kodikve, afresket, ikonat, ikonostast, pajisjet e orendit e çmuara t kultit, q pjesrisht ruhen deri sot. Porosits t veprave me vler artistike ishin gjithashtu komunat qytetare si dhe prfaqsues t aristokracis.

Darkness

  • Guest
Historia e Popullit Shqiptar
« Reply #178 on: September 09, 2007, 08:54:16 PM »
N qytetet kryesore zejtart ishin t organizuar n korporata. N Prizren kpucart kishin shoqatn e tyre t drejtuar nga kryemjeshtri (protomaistor). N Durrs nj kryekasap (protomacellarius) drejtonte shoqatn e kasapve t qytetit. Shoqat kishin n Durrs edhe notert. Organizimet zejtare merrnin shpeshher ngjyra fetare. N Shkodr, Drisht, Ulqin e n Tivar organizime t tilla quheshin « shkoll » ose « vllazri » (scuola, frataglia). Ato mbanin emrin e nj shenjtori, patroni. Kshtu, n Shkodr njihen « shkolla e Shn Barbars », « shkolla e Shn Mrkurit » dhe « shkolla e Kryqit t Shenjt ». N Drisht tri shkollat m me emr (scuole maiores) ishin e Shn Gjergjit, e Shn Mris dhe e Kryqit t Shenjt. Ndikimi i kishs n kto organizata zejtare shfaqet edhe nga emri me t cilin thirrej mbledhja e antarve t tyre, kapitull (capitulus). Prveçse mbronin interesat e antarve t tyre, organizatat n fjal merreshin edhe me vepra bamirsie, duke ofruar ndihm pr t
vobektt e t smurt.

Tregues i zhvillimit ekonomik dhe i rritjes s vllimit t tregtis n qytetet e Shqipris sht edhe qarkullimi i madh i monedhave. Prdoreshin q nga monedhat me vler t veçant prej ari, si ato t Bizantit (hyperper, nomisma, emmanuelata), dukati i Venedikut e fiorini i Firences, deri te monedhat prej argjendi, bronzi e bakri, si groshi, denari, stamena etj.. Rritja e autonomis s qyteteve dhe krijimi i principatave t pavarura shqiptare n shek. XIV-XV u pasqyrua edhe n prerjen e monedhave vendase. Monedhn e vet e kishin n kt koh Shkodra, Ulqini, Tivari, Drishti, Shasi (Souacia). Monedha e Shasit paraqet, n njrn an, kshtjelln e qytetit me shkrimin latinisht Civitas Souacia, kurse n krahun tjetr mban figurn e padronit t qytetit, Shn Gjonit. Monedha t tyre pren edhe sundimtar t fuqishm shqiptar, si Gropajt e Ohrit e Balshajt e Shkodrs. Monedha e Gjergjit II Balsha ka n njrn an padronin e qytetit t Shkodrs, Shn Stefanin, kurse n ann tjetr simbolin e Balshajve, ujkun, t rrethuar nga emri n latinisht i Gjergjit.

Darkness

  • Guest
Historia e Popullit Shqiptar
« Reply #179 on: September 09, 2007, 08:55:22 PM »
KREU III


FUNDI I SUNDIMEVE TË HUAJA.
FORMACIONET SHTETËRORE SHQIPTARE NË SHEK. XIV - FILLIMI I SHEK. XV





1. SHKËPUTJA NGA BIZANTI DHE EKSPANSIONI SERB NË TREVAT
SHQIPTARE


Fundi i pranis anzhuine dhe shtrirja e deprtimit serb n Shqipri

Me thyerjen prfundimtare t ushtrive anzhuine n Berat m 1281, Perandoria Bizantine e rivendosi edhe nj her autoritetin e vet n Shqipri, por kontrolli i saj kufizohej tani n nj zon m t ngusht n krahasim me fundin e shek. XII. N krahun verior bizantint morn Durrsin dhe Krujn, por nuk arritn t shtriheshin m tutje. At koh mbreti serb Stefan Uroshi II Milutin (1282-1321) kishte nisur nj msymje n front t gjer n gjith vijn Mat- Ohr. Madje, m 1296 ai mundi t pushtonte prkohsisht edhe Durrsin, ndrkoh q n krahun lindor ushtrit serbe nuk mundn t’i afrohen Ohrit, t mbrojtur nga fisniku shqiptar, Progon Skurra. Nj mbishkrim mbi murin e kishs s Shn Klementit n Ohr, rindrtuar prej tij n vitin 1295, kujton se Progoni mbante titullin e lart bizantin t heteriarkut t madh dhe se gruaja e tij, Eudokia, ishte mbes e perandorit Androniku II Paleolog.

Gjithsesi paqja e arritur m 1299 midis perandorit Androniku II t Bizantit dhe mbretit serb Uroshi II ua njohu serbve territoret e pushtuara n veri t Durrsit e t Ohrit. Megjithat, ato vazhduan t jen nj zon jo e qet. Nga njra an, inkursionet serbe vazhduan edhe pasktaj n jug t Matit, por, nga ana tjetr, n vitet e para t shek. XIV vihet re nj riaktivizim i anzhuinve t Napolit n Shqipri. Vrshimi i serbve n trevn e Durrsit dhe t Arbrit t hershm prekte edhe interesat e anzhuinve e t Papatit, t cilt vazhdonin ta
konsideronin veten si titullar t pushtetit laik e fetar n ato treva. Rikthimi i anzhuinve n Shqipri u mirprit edhe nga vet fisnikria shqiptare, e cila shpresat e nj ndalimi t msymjes serbe i varte tashm te bashkpunimi me botn perndimore katolike. N shtator 1304 bashksia qytetare e Durrsit dhe krert shqiptar nga familjet Matrnga, Arianiti, Skurra, Blinishti, Zenebishi, Shpata etj., njohn pr kryezot princin Filip t Tarentit, djalin e mbretit ***li II Anzhu. Nga ai çast trashgimtari i fronit t Napolit mori dhe titujt zot i Mbretris s Arbrit dhe despot i Romanis (Epirit). N pranver t vitit 1305 princi Filip i Tarentit zbarkoi me nj ushtri n Durrs dhe me ndihmn e vendasve e mori qytetin.
Megjithat, ofensiva e re anzhuine u shua shum shpejt. Marrdhniet e princit t Tarentit me fisnikt shqiptar u prishn dhe po at vit ky u kthye n Itali me synim q t vinte prsri n pranvern e ardhshme me nj ushtri m t madhe.

Megjithat, edhe pasktaj anzhuint nuk mundn ta shtrijn kontrollin e tyre prtej Durrsit.
« Vasalt » e tyre shqiptar nuk mungonin t ngrinin krye dhe t kputnin çdo lidhje me kryezotin e prtejdetit, sa her q ky krkonte ta ndrtonte nj pushtet real n Durrs dhe n « Mbretrin e Arbrit ». N pamundsi t realizonin synimet e tyre n Shqipri, n vitin 1311 anzhuint e Napolit menduan pr nj çast t’i ndrronin zotrimet e tyre me Sicilin. Por titullari i ksaj t fundit, Frederiku i Aragons, i informuar se anzhuint nuk zotronin nj pushtet real n Durrs dhe n trevn e Arbrit, nuk e pranoi ofertn, megjithse kto
territore, siç shprehej ai, « ishin shum t pasura dhe bujare » (que es molt noble e rich).

N kt mnyr, n Durrs dhe n prapashpinn e tij vazhdoi t ruhej edhe pasktaj nj sovranitet gjithnj e m formal i anzhuinve. Pr bashksin qytetare t Durrsit dhe pr fisnikrin feudale t Arbrit, mbajtja e lidhjeve me anzhuint konsiderohej e dobishme, sidomos tani kur serbt po msynin gjithnj e m fort drejt jugut. Midis anzhuinve dhe serbve vazhdonin t ekzistonin marrdhnie aleance, q kta t fundit h pr h nuk donin t’i prishnin. N fakt marrveshja e arritur m 1308 kishte rikonfirmuar zonat e ndikimit anzhuin e serb n Shqipri edhe pr vitet e ardhshme.

www.Radioime.com

Historia e Popullit Shqiptar
« Reply #179 on: September 09, 2007, 08:55:22 PM »

 

Radioshqip Menu

Home Video Filma Shqip

Humor

Humor Portokalli Al Pazar

Argetim

Chat Radio Live Tv Shqip